Interview Thom Wetzer

Oxford-econoom Thom Wetzer: ‘Klein zetje kan verduurzaming in een stroomversnelling brengen’

Als het aantal mensen dat zonnepanelen op het dak heeft een kritische grens overschrijdt, raakt deze ontwikkeling in versnelling. De prijs zal dalen, daardoor worden ze weer voor meer mensen betaalbaar’, stelt Wetzer. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Echt vaart lijkt er niet te zitten achter het klimaatstreven van Parijs om de aardopwarming te beperken tot 2 graden Celsius in 2050. Toch meent econoom en jurist Thom Wetzer van de universiteit van Oxford dat we er met een klein zetje, net voor een kantelpunt, kunnen komen. Als een treintje in een achtbaan dat net over de top is roetsjen we dan naar een nieuwe duurzame wereld.

Hel en verdoemenis, daarmee associëren we kantelpunten (tipping points) in het klimaatdebat normaal gesproken. Neem de permafrost. Als de temperatuur op aarde stijgt boven een kritiek punt, begint deze te smelten. Daardoor komt methaan vrij. Dit gas warmt de aarde verder op, waardoor nog meer permafrost smelt. En daarmee is de cirkel rond, het effect versterkt zichzelf. Maar onderzoekers van de Universiteit van Oxford, onder wie de Nederlandse econoom en jurist Thom Wetzer, schrijven in Science dat kantelpunten juist in ons voordeel kunnen werken.

Gaan dit soort vliegwieleffecten, waar klimaatwetenschappers altijd voor waarschuwen, ons redden?

‘Dat hopen we. We kennen kantelpunten vooral in de klimaatwetenschap en de biologie. Maar ze bestaan ook in de economie en in de samenleving in bredere zin, en kunnen juist positief uitpakken. We zien dat het huidige klimaatbeleid niet volstaat. Er rest weinig tijd om de ergste gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. Kantelpunten bieden hoop. Een kleine interventie, op het juiste moment, kan vliegwieleffecten in gang zetten die tot grote verandering leiden. De kunst is om de kantelpunten te vinden en de juiste prikkel te geven die de verduurzaming in een onomkeerbare stroomversnelling brengen.’

Kunt u een voorbeeld geven?

‘Laat ik beginnen met de sociologie. Als het aantal mensen dat zonnepanelen op het dak heeft een kritische grens overschrijdt, raakt deze ontwikkeling in versnelling. Zonnepanelen zijn heel zichtbaar, en buren kopiëren elkaar. Je wilt niet als een van de weinigen geen zonnepanelen hebben. De prijs zal dalen, doordat de markt voor de panelen groeit. En daardoor worden ze weer voor meer mensen betaalbaar.’

Thom Wetzer. Beeld Frans Peeters

In Science schrijven jullie dat grote beleggers een vliegwiel kunnen aanzwengelen als ze eisen dat energiebedrijven transparant zijn over de risico’s die ze lopen als gevolg van klimaatverandering.

‘Grote beleggers willen steeds vaker dat bedrijven inzichtelijk maken hoe ze zich hebben ingedekt tegen klimaatverandering, de veranderende economie en de overheidsreguleringen en wetten die na het akkoord van Parijs worden opgetuigd. De Financial Stability Board, een samenwerkingsverband in de financiële wereld, spoort bedrijven aan duurzaamheidsrisico’s te benoemen. Dit is een belangrijke ontwikkeling. We zijn bijna bij een tipping point.’

Wat verwacht u dat er gaat gebeuren?

‘Energiebedrijven lopen grote risico’s. Dat besef begint door te dringen bij investeerders en belangengroepen. Onlangs startte een milieuorganisatie een rechtszaak tegen de Duitse energiereus RWE om de delving van bruinkool te stoppen. De beurswaarde van RWE kreeg een tik. Hetzelfde kan gebeuren met oliebedrijven die in Alaska boren. Er hoeft maar één energiebedrijf door de mand te vallen, echt een grote klap te krijgen, bijvoorbeeld doordat het olieopbrengsten totaal verkeerd inschat, en het balletje gaat rollen. Beleggers zullen eisen dat beursgenoteerde bedrijven klimaatrisico’s volgens een gestandaardiseerde methode uitrekenen en openbaren. Dan zal blijken dat die risico’s aanzienlijk zijn. Rentetarieven voor fossiel gerelateerde activiteiten stijgen en het wordt aantrekkelijker om in duurzame alternatieven te investeren. Daardoor daalt de prijs van duurzame energie verder en wordt olie uit de markt gedrukt. Een vergelijkbare logica geldt voor andere bedrijven, waaronder verzekeraars die verzekeringen uitschrijven tegen overstromingen. Centrale bankiers maken zich steeds meer zorgen over de risico’s die deze verzekeraars lopen nu het klimaat sneller verandert en extreem weer meer schade veroorzaakt.’

De kosten van de energietransitie lopen in de honderden miljarden euro’s. Het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, heeft uitgerekend dat het de wereld decennialang jaarlijks tot wel 5 procent aan economische groei kan kosten. Zal een klein tikje echt volstaan?

‘De economische modellen van het IPCC houden te weinig rekening met innovatie en met zichzelf versterkende effecten die ertoe leiden dat duurzame energie goedkoper wordt. Ze overschatten de kosten van de transitie en onderschatten de baten. Het probleem is dat er nu veel partijen met gevestigde belangen in de olie-industrie zitten die de zaak ophouden. Als je alleen al nagaat dat kolen de afgelopen vijftig jaar nauwelijks in prijs zijn gedaald, terwijl de kostprijs van 1 kilowattuur aan elektriciteit opgewekt met zonnecellen sinds de jaren tachtig met ongeveer 10 procent per jaar is gedaald, en nog altijd dalende is, kun je niet anders concluderen dan dat het gebruik van kolen een doodlopende weg is. Nu is energie opgewekt met kolen nog goedkoper dan duurzame elektriciteit, maar wij verwachten dat dit al voor 2030 zal omslaan. Na de transitie zal energie niet duurder maar juist goedkoper zijn dan nu. Als dat besef indaalt, versnelt de transitie.’

‘We blijven doormodderen’

‘Ik geloof er niets van dat de energietransitie zich als een golf met tipping points over de wereld zal verspreiden’, zegt energie-expert Aad Correljé van de TU Delft. ‘We blijven stap voor stap doormodderen, vrees ik.’

Het verhaal in Science is volgens Correljé gericht op de rijke landen van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). ‘Het klimaatbewustzijn in de rest van de wereld wordt nog fors overstemd door de behoefte aan goedkope energie. En anders dan in westerse landen zijn de energiebedrijven meestal niet beursgenoteerd. Ongeveer driekwart van de bekende olie- en gasvoorraden wordt geëxploiteerd door staatsbedrijven. Die zijn niet gevoelig voor druk van buitenaf.’

Correljé verwacht ook niet dat duurzame energie snel zo goedkoop wordt dat het fossiele brandstoffen uit de markt drukt. ‘Door kartelvorming is de prijs van olie (en daaraan gekoppeld die van gas en kolen) kunstmatig hoog. Fossiele energieprijzen kunnen enorm zakken en nog lucratief zijn voor veel producenten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.