Wetenschap Vruchtbaarheid

Ovulatie-apps zijn razend populair en reuze onbetrouwbaar

Ovulatie-apps, die bijhouden wanneer een vrouw vruchtbaar is, zijn razend ­populair. Wetenschappers zien er het nut niet van in of raden ze zelfs af.

Beeld Krista van der Niet

Apps die je menstruatie bijhouden en je zeggen op welke dagen je zwanger kunt worden, de ‘stores’ van Apple en Google staan er vol mee. Ovulatie-apps zijn de op vier na populairste gezondheidsapps in Amerika; onder jonge Amerikaanse vrouwen zelfs de nummer twee, blijkt uit cijfers van het Pew Research Centre en een rapport van het Centrum van Media en Communicatie, verbonden aan de Northwestern University. Waar komt het succes van ‘femtech’ vandaan, en, nog belangrijker: werkt het?

‘Ik gebruik de app nu ongeveer een jaar. We waren klaar voor een kindje, dus hield ik met behulp van de app mijn ovulatiedagen goed in de gaten. Vandaag, na een maand proberen, ben ik zwanger. Bedankt voor het compleet maken van ons kleine gezinnetje!’, luidt de reactie van een gebruikster. Het is de strekking van de meeste reacties op de websites van ovulatie-apps. En daar blijft het niet bij: het gaat van filmpjes waarin vrouwen hun dankbaarheid uiten tot hele blogs gewijd aan het gebruik van zulke apps.

Wetenschappers zijn minder lovend. Uit onderzoek van de Universiteit van Columbia, gepubliceerd in het vakblad Obstetrics & Gynecology, bleek dat van de ruim duizend ovulatie-apps er maar twintig nauwkeurig waren. Een studie van Cornell University, eveneens gepubliceerd in Obstetrics & Gynecology, toonde aan dat van de ruim twintig websites en dertig apps er maar één website en drie apps juist hadden ingeschat wanneer een gebruiker ovuleerde.

‘Een ovulatie-app kan je vruchtbare dagen nooit precies inschatten, omdat deze afhankelijk zijn van de duur van de menstruatiecyclus. En dit verschilt per maand’, zegt Sarah Johnson, hoofd klinisch onderzoek bij SPD Development Company, een onderzoeks- en ontwikkelingsbureau gespecialiseerd in vruchtbaarheid in Bedford, Engeland. Zij en haar team onderzochten iets meer dan zeventig ovulatie-apps. De menstruatiegegevens van ongeveer duizend vrouwen werden ingevoerd in de apps. Uit al deze apps kwamen vervolgens 29 ovulatiedata per vrouw. Bij de overige resultaten was de spreiding van het aantal vruchtbare dagen zo breed, dat de app eigenlijk niks toevoegde. ‘Dit laat maar al te goed zien dat er geen eenduidige, wetenschappelijke basis aan ten grondslag ligt’, aldus Johnson.

‘Apps die je ovulatie bijhouden lijken misschien heel technisch, maar ze zijn eigenlijk gewoon gebaseerd op een methode die al sinds jaar en dag wordt gebruikt’, zegt Frank Broekmans, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde aan UMC Utrecht. Zo kun je op deze manier je ovulatie uitrekenen door te tellen hoeveel dagen er tussen de eerste dag van de vorige menstruatie en de eerste dag van de huidige menstruatie zitten. Het blijft altijd een grove indicatie, omdat de cyclus van een vrouw per maand kan verschillen. Broekmans: ‘Het is niet zo dat de kans op zwangerschap daadwerkelijk toeneemt bij gebruik van zo’n app: een kalender pakken en simpelweg rekenen brengt je net zo ver.’

Gynaecoloog en seksuoloog Inge Custers, verbonden aan het Amsterdam UMC, merkt dat veel van haar patiënten ovulatie-apps gebruiken. ‘Maar er is geen enkel bewijs dat door het gebruik ervan sneller een gezonde baby in je wieg ligt’, zegt ze.

Waarom zijn die apps dan zo populair? ‘Zwanger worden kan soms een tijd op zich laten wachten’, zegt Custers. En dit kan leiden tot machteloosheid en onzekerheid. Een ovulatie-app kan dan controle en bevestiging bieden. ‘Alles wat je doet, wordt tegenwoordig digitaal bijgehouden, of het nou het aantal stappen per dag zijn of hoe vaak je seks hebt gehad. De technische industrie speelt gewoon in op deze behoefte.’

Daarnaast is kennis over vruchtbaarheid vrij beperkt. Bij een enquête van SPD onder vijfduizend vrouwen uit vijf landen bleek dat een kwart zich bewust was van het feit dat ze gemiddeld drie tot zes dagen per maand vruchtbaar zijn. Het overgrote deel ging ­ervan uit dat dit één tot twee weken was. ‘Seksuele voorlichting draait vooral om hoe je zwangerschap vermijdt, of over wat soa’s zijn. Dit gebrek aan kennis kan invloed hebben op de vraag waarom vrouwen zich niet altijd bewust zijn van hun vruchtbaarheid, en zo’n app dus klakkeloos geloven’, aldus Johnson.

Er zijn andere schaduwzijden aan het gebruik van ovulatie-apps. In februari kwam Facebook onder vuur te liggen nadat bekend was geworden dat verscheidene apps persoonlijke informatie deelden met het sociale platform. Onder deze apps vielen ook twee van de meest gedownloade ovulatie-apps, Flo Period en Ovulation Tracker. Zo werd gedeeld wanneer vrouwen hun menstruatie hadden en of ze zwanger probeerden te worden – informatie die veel waard is voor adverteerders. Volgens onderzoeksbureau Frost & Sullivan kan de markt van ‘female technology’ in 2025 al zo’n 50 miljard dollar (45 miljard euro) waard zijn.

In mei schreef de Britse krant The Guardian bovendien dat een van de ovulatie-apps, Femm, gesponsord wordt door tegenstanders van abortus. Zo kreeg de app bijna twee miljoen dollar van de Amerikaanse belegger Sean Fieler, die bekendstaat om zijn conservatisme, vooral op het gebied van zwangerschap en vruchtbaarheid. Femm raadt vrouwen de pil af omdat die slecht zou zijn voor de gezondheid.

En dan is er de psychologische impact. Custers: ‘Als er alleen naar een ovulatie-app wordt gekeken, wordt vrijen een soort taak, een agendapunt. Daardoor gaat de lol er een beetje af, terwijl de druk alsmaar toeneemt als het niet wil lukken.’ Vergeet die apps, raadt ze aan. ‘Het enige waar je op moet vertrouwen, is de natuur; die heeft het proces van zwanger worden al helemaal voor je geregeld.’ Zo maakt de baarmoederhals vóór de eisprong helder en elastisch slijm aan, waardoor zaadcellen makkelijker de plaats van bevruchting kunnen bereiken. Daarnaast kan sperma tot wel drie dagen in het vrouwelijk lichaam overleven. Custers: ‘Kijk dus goed naar je lichaam en laat de natuur gewoon zijn werk doen. Geen app die daar tegenop kan.’

Een vruchtbaarheidsapp als anticonceptie. Hoe veilig is dit?

‘Eigenlijk is ‘anticonceptie-app’ gewoon een chic woord voor periodieke onthouding: dat hadden we in katholiek Nederland in de jaren vijftig ook,’ aldus Frank Broekmans, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde aan UMC Utrecht. En dat is nog steeds een zeer onbetrouwbare methode. Slechts één app, het Zweedse Nature Cycles, is uitvoerig getest en goedgekeurd als anticonceptiemiddel door de Amerikaanse Food and Drug Administration. Maar de kans op zwangerschap is groter dan bij bijvoorbeeld de pil, blijkt uit onderzoek onder 43 landen van de Berkeley University uit 2016.

Nina Willemse, abortusarts, beaamt dit. ‘Ik zie in mijn werk steeds meer vrouwen die apps als anticonceptie gebruiken en toch zwanger worden. De betrouwbaarheid die de fabrikant van zo’n app claimt, valt enorm te betwisten.’ Zo worden de apps getest in een gecontroleerde proefomgeving met een gecontroleerde groep deelnemers. Factoren die invloed kunnen hebben op de eisprong – laat naar bed, het drinken van alcohol, stress – worden vaak niet meegenomen in zo’n onderzoek, waardoor de veiligheid veel hoger lijkt dan die in werkelijkheid is. 

Ook Inge Custers, gynaecoloog en seksuoloog verbonden aan het Amsterdam UMC, is geen voorstander: ‘De laatste paar jaren is er een soort angst ontstaan voor hormonale anticonceptie. Dit is nergens voor nodig, en als er dan toch weerstand is: de alternatieven, zoals onder andere het condoom, het koperspiraaltje of het anticonceptiestaafje, zijn net zo goed. Daar kan zo’n app in de verste verte niet tegenop.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden