Over meeste toponderzoek hoort vrijwel niemand iets

Veel resultaten die academici fantastisch vinden, halen de kranten niet. Al doen Nederlanders het goed, blijkt uit een Volkskrant-inventarisatie.

Als Einstein vandaag zijn speciale relativiteitstheorie zou publiceren, zou u daar waarschijnlijk weinig of niets van horen.Beeld AFP

Als Albert Einstein vandaag zijn speciale relativiteitstheorie zou publiceren, zou u daar waarschijnlijk weinig of niets van horen. Het gros van de Nederlandse studies die door vakgenoten als extreem belangrijk wordt aangemerkt, blijft onder de radar van de media en zelfs onder die van de eigen universiteit: persberichten worden er niet voor geschreven.

Dat blijkt uit een eigen inventarisatie door de Volkskrant van de 'hot papers' van het moment: recente onderzoeksartikelen die al meteen na publicatie massaal door andere wetenschappers worden aangehaald.

In de wetenschappelijke hitlijsten staan 56 van zulke superartikelen van Nederlandse bodem. Toch werden er daarvan maar zeven bij verschijning door de media opgepikt. Het ging daarbij bijvoorbeeld om de Rotterdamse ontdekking dat er in het Midden-Oosten een nieuw virus rondwaart (het mers-virus) en de onthulling dat rioolwater een goede manier is om te achterhalen hoeveel drugs er in een stad worden gebruikt.

Weinig aansprekend

Overigens gaan de hot papers die níét door de media worden opgepikt vaak over weinig aansprekende onderwerpen, zoals nieuwe meetmethoden of technische definitiekwesties. De publicatie van 1.092 dna-volgordes van gezonde mensen bijvoorbeeld, deze maand twee jaar geleden gepubliceerd in Nature, is door meer dan 750 andere wetenschappers aangehaald en is daarmee een hot paper. Journalisten waren minder onder de indruk: alleen enkele websites maakten van het nieuws gewag.

Nederland doet het goed in de ranglijst van hot papers. Nederlandse onderzoekers werkten mee aan 187 superartikelen, meestal doordat ze zitting hadden in een of ander groot, internationaal onderzoeksconglomeraat. Al met al is ons land goed voor gemiddeld elf toponderzoeken per miljoen inwoners. Ter vergelijking: in de VS zijn er dat maar vier en in Japan anderhalf. In de ranglijst 'hot papers schrijven' staat Nederland nu vijfde, na Zwitserland, Denemarken, Zweden en Australië.

Geneeskunde

Opvallend goed doet Nederland het in de geneeskunde. Tweederde van de knalonderzoeken komt uit medische hoek. Op afstand volgen natuur- en sterrenkunde (10 procent), aardwetenschappen (6 procent) en landbouwwetenschappen (5 procent).

Een belangrijke kanttekening hoort daar wel bij: sommige vakgebieden komen er in de tellingen bekaaid vanaf, omdat het er draait om andere zaken dan het citeren van artikelen, of omdat de snelheid van citeren er lager ligt. 'We zijn bijvoorbeeld ook ontzettend goed in psychologie', zegt onderzoekscoördinator Edwin Horlings van het Rathenau Instituut in Den Haag. 'Maar dat zie je hier niet terug.'

Vooral de alfa- en gammawetenschappen zijn in de lijsten eigenlijk ten onrechte ondervertegenwoordigd, denkt Horlings.

Topland

Niettemin herkent Horlings wel het grotere beeld. 'Nederland is inderdaad echt een wetenschappelijk topland. Als je corrigeert voor onze kleine bevolking, staan we steevast in de top. Daarbij hebben we een sterk medisch profiel: daar zijn we echt heel goed in.' Ook veel samenwerken met anderen herkent Horlings als 'kenmerkend' voor de wetenschapsbeoefening in ons land.

Opvallend is dat veruit de meeste hot papers in vakbladen staan die alleen bekend zijn onder de specialisten. Vaktijdschriften met titels als Trends In Plant Science of Journal Of Bone Mineral Research, waarnaar universitaire persafdelingen en journalisten niet snel kijken.

'Maar vergis je niet', zegt Horlings, 'In het kleine wereldje van experts zijn dit wel degelijk topbladen.' Zo staat Trends in Plant Science op de derde plaats van 382 tijdschriften in hetzelfde vakgebied.

Meer informatie over de Volkskrant-inventarisatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden