nieuws archeologie

Oudste figuratieve ‘kunst’ ter wereld ontdekt in grot op Sulawesi

Archeologen hebben de tot dusver oudste figuratieve grotschildering ter wereld ontdekt. In een grot op het Indonesische eiland Sulawesi vonden ze een afbeelding van 44 duizend jaar oud. Het zou gaan om een jachttafereel: dieren worden belaagd door figuren met speren of touwen.

De ontdekte grottekening in Sulawesi. Beeld Ratno Sardi

Volgens de onderzoekers is de jachtscène momenteel het oudste ‘beeldverhaal’ en het vroegste figuratieve ‘kunstwerk’. De jagers zijn afgebeeld als half mens, half dier. Daaruit leiden de wetenschappers af dat de mens mogelijk al heel vroeg in staat was zich het bestaan van bovennatuurlijke zaken in te beelden. Dat zou erop kunnen duiden dat de tekening verband houdt met religieuze mythen of folklore, schrijven ze in Nature.

Vorig jaar werd in Indonesië ook een toen nog vroegste uiting van figuratieve ‘kunst’ gemeld. Dat was een 40 duizend jaar oude grottekening van een wild rund. Die ontdekking op Borneo en deze nieuwe ontdekking op Sulawesi werden gedaan door een team onder leiding van Maxime Aubert van de Australische Griffith Universiteit. Aan de hand van uraniumatomen in kalkafzettingen op de schilderijen dateerden de onderzoekers de jachtvoorstelling van Sulawesi 4.000 jaar vroeger dan die op Borneo.

grottekening Beeld de Volkskrant

Op de afbeelding van bij elkaar 4,5 meter breed zijn zes dieren te zien – twee varkens en vier dwergbuffels (anoa’s). Daarbij ten minste acht kleine menselijke figuren met hoofden of andere lichaamsdelen van vogels, reptielen en andere dieren. Ze lijken uitgerust met speren en touwen en lijken op de dieren te jagen. ‘Alle belangrijke componenten van een ontwikkelde artistieke cultuur waren 44 duizend jaar geleden aanwezig op Sulawesi: figuratieve kunst, scènes, wezens die deels mens, deels dier zijn’, laat Aubert weten in een verklaring.

‘De vroege Indonesiërs maakten kunst die mogelijk uitdrukking gaf aan spiritueel denken over de speciale band tussen mens en dier, lang voordat de eerste kunst werd gemaakt in Europa’, aldus mede-auteur Adam Brumm. ‘Wezens met kenmerken van dier en mens verschijnen in de folklore en verhalen van vrijwel elke moderne samenleving. Ze worden in veel religies waargenomen als goden, geesten of voorouderlijke wezens. Sulawesi is nu het thuis van de oudste afbeelding van deze aard.’ Tot nu toe werd het 40 duizend jaar oude ivoren beeldje ‘de Leeuwmens’, gevonden in Duitsland, beschouwd als de oudste uitbeelding van een mens met dierlijke kenmerken.

Spectaculair 

De in Australië wonende paleontoloog Gert van den Bergh, niet betrokken bij de publicatie, reageert enthousiast. ‘Dit is spectaculair. Het is opzienbarend dat de aandacht steeds meer van Afrika en Europa verschuift naar Zuidoost-Azië, als gebied waar de eerste grottenkunst is ontstaan.’ Tot voor kort beschouwden archeologen West-Europa als de bakermat van de schilderkunst. Pas sinds enkele jaren is bekend dat sommige schilderingen in Indonesië ouder zijn dan de beroemde prehistorische grotschilderingen in Spanje en Frankrijk. Volgens Van den Bergh wordt het steeds duidelijker dat de moderne mens al een ontwikkeling achter de rug had voordat hij in Europa aankwam.

De figuurtjes die bij de zwijnen en dwergbuffels zijn afgebeeld vormen een duidelijke aanwijzing dat mensen zich toen al dingen konden inbeelden die er in werkelijkheid niet zijn, zegt Van den Bergh. ‘Het is aannemelijk dat dit al vroeg in de menselijke evolutie gebeurde. Dit is daarvoor het oudste bewijs.’ Hij wijst erop dat de auteurs – terecht – voorzichtig zijn met het interpreteren van de afbeeldingen. ‘De figuurtjes zijn niet zo goed bewaard gebleven. Mogelijk zijn het religieuze symbolen, maar ze zouden ook iets anders kunnen betekenen. Ik denk wel dat de auteurs er het beste eruit hebben gehaald. Ik kan er ook moeilijk iets anders van maken dan deels menselijke, deels dierlijke figuren met speren of touwen.’

Beeld de Volkskrant

Lees hier meer over ontdekkingen van grottekeningen: 

Een stokoude dierentekening in een grot op Borneo

Niet Europa, maar Indonesië heeft de oudste grotkunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden