Orka-oma's bewijzen: de overgang heeft evolutionair nut

Goed nieuws voor de vrouw: de overgang heeft (evolutionair) nut. Althans, dat leiden onderzoekers van de universiteiten van York en Exeter af uit onderzoek naar orka-oma's. Voor zover bekend kennen alleen de mens en twee walvissoorten (de orka en de Indische griend) zoiets als een menopauze. Andere diersoorten hebben niet lang meer te leven als ze geen nageslacht meer kunnen produceren.

Beeld reuters

Volgens de studie, die donderdag is gepubliceerd in Current Biology, gaan orka-oma's voorop bij het vinden van voedselrijke foerageergebieden. Hun dominantie is het grootst in tijden van voedselschaarste. De onderzoekers baseren zich op 750 uur video-opnames van honderd orka's gedurende negen zomers tijdens hun zoektochten naar zalmrijke visgebieden.

Vrouwelijke orka's zijn vruchtbaar tot hun 40ste levensjaar, maar ze kunnen wel 90 jaar oud worden - veel ouder dan de mannetjes. Ze vormen een 'reservoir aan ecologische kennis', aldus de studie, en vergroten op die manier de overlevingskansen van de soort. Volgens de studie zal dat bij de mens - voor de uitvinding van het schrift - niet anders geweest zijn. 'De oudste en meest ervaren mensen wisten waar en hoe voedsel te vinden, vooral tijdens moeilijke omstandigheden', aldus onderzoeker Lauren Brent van de universiteit van Exeter.

Volgens bioloog Midas Dekkers kan het gedrag van dieren niet zomaar vertaald worden naar dat van de mens. 'Heel ongebruikelijk. Ik hou liever vast aan de klassieke verklaring van de menopauze bij de mens. Namelijk dat het niet de bedoeling was dat vrouwen zo oud zouden worden. En dat een vrouw van 50 geen kinderen krijgt, omdat ze dan niet lang genoeg meer leeft om het kind op te voeden.'

Sterke familiebanden

Dat vrouwen na de overgang een belangrijke rol hebben gespeeld bij het vinden van voedsel, gelooft Dekkers al helemaal niet. 'Ik wil niet antifeministisch zijn, maar ik denk niet dat de holenvrouw ook maar iets in te brengen had. De mannetjes zorgden voor de groep als geheel. De vrouwtjes alleen voor haar eigen jongen.'

Dat de overgang alleen voorkomt bij twee walvissoorten en de mens, heeft volgens de onderzoekers waarschijnlijk te maken met de sterke familieverbanden die bovendien hechter worden met de jaren - én met de geboorte van nieuwe familieleden. Dit in tegenstelling tot de meeste andere grote zoogdieren, waarbij het contact tussen ouders en nageslacht in een vroeg stadium wordt verbroken.

Dekkers wijst liever op de enorme variatie in de natuur . 'De ene soort verdeelt de vruchtbaarheid over het hele leven. De andere soort is al op jonge leeftijd vruchtbaar en gaat daarna dood. De mens krijgt jongen die heel lang moeten worden verzorgd .'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden