Orang-oetan maakt klinkers en medeklinkers net als mens

Orang-oetans kunnen klinker- en medeklinkerachtige klanken produceren, vergelijkbaar met de menselijke taal. Hun spraakvermogen lijkt daarmee meer op dat van mensen dan eerder gedacht, blijkt uit een deels Nederlands onderzoek in Plos One.

Twee jonge Orang-oetans in Borneo, Indonesië.Beeld anp

Het bijzondere taalvermogen werd ontdekt bij een voormalige circusaap in Keulen. Het dier maakt geregeld twee soorten geluid door de lippen snel te openen en te sluiten. De ene klank is een klikgeluid, het ander wordt door de onderzoekers 'imitatiespraak' genoemd. Daarbij maakt de aap een soort brommend mompelgeluid.

De vondst is interessant vanwege de gelijkenis met menselijke spraak, stelt de Portugese hoofdonderzoeker Adriano Lameira van de Universiteit van Amsterdam. 'De klanken lijken erg op klinkers en medeklinkers bij de mens.' Bijzonder is bovendien hoe snel de orang-oetan de tonen afwisselt, zegt Lameira. 'Primaten kunnen hun lippen gewoonlijk hooguit elke seconde openen en sluiten, terwijl mensen dit meerdere keren per seconde doen tijdens het praten. Nu blijkt dat een orang-oetang toch kan leren de lippen snel te bewegen.'

Gevangenschap
Het onderzochte dier, de ongeveer 50-jarige Tilda, leeft al bijna haar hele leven in gevangenschap, inmiddels in de dierentuin van Keulen. Daardoor zijn haar spraakcapaciteiten waarschijnlijk een gevolg van omgang met mensen. Of wilde apen mensachtige klanken produceren is onbekend, maar volgens de Nederlandse primatoloog Carel van Schaik, hoogleraar aan de Universiteit van Zürich, niet belangrijk. 'Het dier toont dat alle orang-oetangs zulke geluiden kunnen leren maken.'

Hij noemt de ontdekking 'heel spannend', omdat ze informatie geeft over de ontwikkeling van spraak bij mensen. Apen blijken veel aspecten van de menselijke taal te kunnen leren. Daar zijn al meerdere voorbeelden van bekend, zegt Van Schaik. 'De bonobo Kanzi kon basale gesprekken begrijpen. En uit het wild is bekend dat verschillende groepen dieren hun eigen geluiden maken.'

Oorsprong taal
Dit leervermogen voor spraak bij apen wijst erop dat de oorsprong van menselijke taal anders is dan lang werd gedacht, stelt Van Schaik. 'De klassieke gedachte is dat de mens heel slim is geworden en dat we daardoor hebben leren praten. Maar het lijkt er steeds meer op dat apen veel aspecten van spraak ook kunnen leren. Ze hebben behoorlijk potentieel om te praten, maar doen het niet.' De vraag is waarom mensen taal wel zijn gaan gebruiken en apen niet.

Doorslaggevend daarin is volgens Van Schaik waarschijnlijk dat mensen er belang bij hadden. 'Het lijkt vooral een kwestie van motivatie. Naar mijn idee ligt die in gezamenlijke opvoeding die op een gegeven moment gewoon werd bij mensen. Om elkaar te helpen is het nuttig te kunnen spreken. Het was toen biologisch gezien relatief gemakkelijk de spraak te ontwikkelen omdat de capaciteiten er in de basis al waren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden