lezersoproep

Oproep: welke Grote Vraag wilt u graag beantwoord zien door wetenschappers?

Is er een leven na de dood? Wat gebeurde er voor de oerknal? Het zijn vragen waarop waarschijnlijk nooit een definitief antwoord komt. Toch kunnen wetenschappers soms tipjes van de sluier oplichten. Wij willen weten: met welke Grote Vraag loopt u rond?

George van Hal
null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Hoe weet je zeker dat wat je om je heen ziet echt is? Het is een idee waar niet alleen makers van sciencefictionfilms als The Matrix mee spelen, maar ook filosofen. De Griekse filosoof en schrijver Plato stelde bijvoorbeeld eens dat de alledaagse wereld een afspiegeling is van een permanente, onvergankelijke ideale wereld. In wat waarschijnlijk de beroemdste allegorie is uit de klassieke filosofie, schetste hij het beeld van geketende gevangenen in een grot, die met hun rug naar een vuur zitten en op de muur voor hen slechts de schaduwen zien van de mensen, dieren en voorwerpen die tussen hun rug en dat vuur passeren.

Net zoals die gevangenen hun ketenen niet kunnen afwerpen – en als ze dat al zou lukken, zou het vuur hen verblinden – kunnen wij die ideale, ware wereld nooit zien.

Zo gaat het soms ook in de moderne wetenschap. Neem bijvoorbeeld zwarte gaten, kosmische monsters die alles in hun buurt verslinden, inclusief het licht. Die hebben een point of no return, een horizon, een plek waar voorbij niets of niemand meer aan de overweldigende zwaartekracht van dat gat kan ontsnappen, zelfs de informatie over het binnenste niet.

Wat zich voorbij die horizon bevindt, is daarom als wat zich afspeelt achter de ruggen van de gevangenen in Plato's grot. Je kunt er heus iets zinnigs over zeggen, maar controleren is onmogelijk.

(In het geval van zwarte gaten stellen sommige theoretische vakpublicaties overigens dat op termijn wellicht toch ‘iets’, een spookachtige echo van de wereld achter de horizon, naar buiten kan lekken: de schaduwen op de grotwand.)

Formules en tabellen

Dat maakt de vraag ‘wat zit er binnenin zwarte gaten?’ een mooi voorbeeld van hoe wetenschappers in hun zoektocht naar verse kennis soms tegen praktische grenzen opbotsen. En daarvoor hoef je niet eens het heelal in. Bewijs bijvoorbeeld maar eens dat je partner of kind écht van je houdt. Je kunt het wel voelen, héél zeker weten, maar in de formules en tabellen van exacte wetenschappers kun je die vraag eigenlijk niet vangen.

Toch kun je er, analoog aan de vakartikelen van theoretische fysici over zwarte gaten, mogelijk wel iets over zeggen. Je kunt bijvoorbeeld proberen vast te leggen hoe de hersencellen in de breinen van je naasten zich gedragen wanneer ze je zien. Je kunt het aan ze vragen, of als je dat niet vertrouwt: het vragen aan een ervaren psycholoog. Plots kan de wetenschap op die manier dan toch, met een omweg, verleidelijk dicht bij een antwoord komen. De schaduwen op de wand zien dansen.

Of datzelfde kan bij andere, meer existentiële Grote Vragen is overigens nog maar, nou ja, de vraag. Neem de kwestie of er een leven na de dood is. De aanpak van studenten in de Hollywoodfilm Flatliners uit 1990, waarbij ze in het geheim zichzelf een hartstilstand geven om bijna-doodervaringen te simuleren en het hiernamaals te onderzoeken, zal in de echte wereld immers niet zo snel langs de ethische commissie komen.

Nog meer voorbeelden? De vraag of het leven zin heeft. En nog zo eentje, naar het voorbeeld van de Duitse filosoof Martin Heidegger: ‘Warum ist überhaupt Seiendes und nicht vielmehr Nichts?’. Dat laat zich (zeer) vrij vertalen – de taal van Heidegger is notoir lastig – als ‘waarom is er iets en niet niets?’

Ook het bestaan van God is zo’n vraag die op z’n best dansende schaduwen zal opleveren. Want als Hij bestaat, is hij dan überhaupt kenbaar, zodat de wetenschap er iets over zou kunnen zeggen, of juist per definitie onkenbaar – ‘transcendent’ in theologisch jargon? Het zijn dergelijke kwesties waar denkers al eeuwen hun tanden op stukbijten.

Zelfs alleszins alledaagse overpeinzingen blijken soms al snel schier onbeantwoordbaar. Hoe het is om een hond, kat, of konijn te zijn, bijvoorbeeld. Wat is dan je interne belevingswereld? Heb je die überhaupt? En hoe zie je dat vriendelijke baasje dat je elke dag een bakje eten voorschotelt?

Het maakt daarbij niet uit of de vragen een tikje frivool worden. Want zelfs een overpeinzing als ‘waar blijven toch al die sokken die je in de wasmachine gooit?’ kan wijzen op onwrikbare grenzen die de wetenschap vermoedelijk nooit geheel zal kunnen passeren. (Je kunt immers niet mee de wasmachine in om de epische reis van je verloren sok op de voet te volgen).

En toch willen we deze zomer bij de Volkskrant een poging wagen. Niet om uw sokken te vinden, uiteraard, maar om de Grote Vragen te tackelen die nog geen definitief antwoord (lijken te) hebben. Zodat wij u, aan het eind van de rit, de scherpst mogelijke schaduw kunnen voorschotelen die de moderne wetenschap toelaat.

Grote vraag insturen? Dat kan hier!

Stuur de Grote Vraag waar u al uw hele leven – of pas enkele minuten, dat mag ook – mee rondloopt naar het mailadres grotevragen@volkskrant.nl. De wetenschapsredactie van de Volkskrant selecteert uit alle inzendingen vervolgens de zes vragen waarmee we deze zomer aan de slag gaan.

Voor uw inzending gelden slechts vier simpele criteria:

1) Groot. Het gaat hier om een Grote Vraag, met twee hoofdletters. Uw vraag is bijvoorbeeld groot qua wetenschappelijke of filosofische impact, qua formaat van het onderwerp, of qua vrijkomende emoties.

2) (Vrijwel) onbeantwoordbaar. Uw vraag botst expliciet op tegen de grenzen van onze wetenschappelijke kennis. Het antwoord ontdekken levert al snel praktische problemen op. Uw vraag is in de wetenschappelijke literatuur (voor zover u weet) dan ook nog niet definitief beantwoord.

3) Concreet. U stelt in uw inzending een concrete vraag, in een zin met een vraagteken aan het eind.

4) Motivatie. U geeft bij de vraag een (korte) motivatie. Waarom bent u zo benieuwd naar het antwoord? Stuur uiterlijk zondag 22 mei uw vraag in.

De zes leukste, spannendste of meest intrigerende vragen legt de wetenschapsredactie vervolgens voor aan kenners en experts. In een reeks artikelen die deze zomer zullen verschijnen in het weekendkatern Boeken en wetenschap schotelen we u de resultaten voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden