Opeens zien we Jupiter vanuit een hele andere hoek

Met dank aan een goedkope camera op ruimtesonde Juno

Met een goedkope camera maakt ruimtesonde Juno spectaculaire foto's van Jupiter. Dat biedt een compleet nieuw beeld, want vanaf de aarde zien we de reuzenplaneet altijd van opzij.

Verticaal uitgereikt beeld van kolkende straalstromen (permanente, zeer krachtige luchtstromen) in de atmosfeer van reuzenplaneet Jupiter. Beeld NASA

Het lijken hallucinerende beelden uit een sciencefictionfilm, maar het is allemaal echt. De Amerikaanse ruimtesonde Juno maakte de afgelopen anderhalf jaar deze foto's van de reuzenplaneet Jupiter, op honderden miljoenen kilometers afstand van de aarde. Jupiter zou meer dan duizend aardbollen kunnen bevatten, en bestaat voornamelijk uit waterstof- en heliumgas. Straalstromen in de dampkring bereiken windsnelheden van vele honderden kilometers per uur; de Grote Rode Vlek is een gigantische cycloon die al een paar eeuw woedt.

De Grote Rode Vlek is groter dan de aarde en bestaat al sinds de 17de eeuw. Beeld EPA
Als eerste vliegt Juno over de noord- en de zuidpool van Jupiter. Beeld NASA

Vanaf de aarde zien we Jupiter altijd van opzij. Juno vliegt echter over de polen van de planeet, en biedt een compleet nieuw beeld. Subtiele zwaartekrachtmetingen leveren ook informatie op over het inwendige - daar was tot nu toe weinig over bekend. In Nature zijn deze week de nieuwste resultaten gepubliceerd. De van oorsprong Argentijnse planeetonderzoekster Yamila Miguel van de Leidse Sterrewacht is lid van het onderzoeksteam. 'De wolkenbanden op Jupiter werden eeuwen geleden al ontdekt door Galilei', zegt ze. 'Dat we nu ook eindelijk het inwendige kunnen bestuderen, is echt heel opwindend.'

Er was al bekend dat de straalstromen alleen in de buitenste lagen van de dampkring optreden, maar uit metingen aan het zwaartekrachtveld blijkt nu dat ze toch tot een diepte van 3.000 kilometer reiken. 'Dat was voor iedereen een verrassing', zegt Miguel. Op nóg grotere diepte gedraagt het gas van Jupiter zich als een vloeistof, en draait de planeet met één vaste rotatieperiode rond, ongeveer eens in de tien uur.

Infraroodfoto van cyclonen rond de zuidpool van Jupiter. Beeld NASA
Het zuidpoolgebied van Jupiter wemelt van de kleine cyclonen. Beeld NASA

Ook verrassend: de talloze kleine cyclonen in de poolgebieden, die vooral op infraroodfoto's goed zichtbaar zijn. De cycloon op de noordpool wordt omringd door acht andere; die op de zuidpool door vijf. Door meer te weten te komen over Jupiter begrijpen sterrenkundigen ook andere reuzenplaneten beter. Veel exoplaneten - planeten bij andere sterren dan de zon - lijken op Jupiter; ook om die reden is het Juno-onderzoek belangrijk.

Oorspronkelijk zou Juno geen camera aan boord hebben; daar was geen geld voor. Uiteindelijk is ervoor gekozen toch een eenvoudige, kleine camera mee te sturen, bekostigd uit het publiciteitsbudget. Burgerwetenschappers worden actief betrokken bij het bewerken van de ruwe foto's. Miguel is enthousiast: 'De foto's zijn spectaculair! Alle wetenschappers zijn er gek op.'

Een kleine wervelstorm veroorzaakt golfpatronen in de wolkenbanden van Jupiter. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.