Op schepen meeliftende organismen mogelijk schadelijk voor milieu en economie

Uitheemse organismen die als verstekeling met schepen meekomen, kunnen zich hier vestigen. En dat kan schade veroorzaken, aan het milieu én aan de economie.

De Quaggamossel. Beeld null
De Quaggamossel.

Elk schip dat aanlegt in een haven bij de Waddenzee kan een uitheems beestje, plantje of ander organisme importeren dat schade kan toebrengen aan het ecologisch systeem. Dat zegt Diana Slijkerman, onderzoeker bij Wageningen Marine Research. Samen met enkele collega's onderzocht ze het ballastwater van drie schepen in de Eemshaven en de haven van Delfzijl. Bij elk schip vond ze vreemde soorten die niet eerder in de Waddenzee zijn aangetroffen.

De internationale scheepvaart speelt een belangrijke rol bij het verhuizen van planten en dieren naar gebieden waar ze van oorsprong niet voorkomen. Dat gebeurt onder meer doordat organismen zich hechten aan de romp van schepen, maar vooral ook doordat ze meeliften met het ballastwater dat in de ene haven wordt ingenomen en de andere geloosd. Uit recent onderzoek, gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution, blijkt dat vooral kuststreken en eilanden plekken zijn waar uitheemse soorten zich vestigen.

Vaak gaat het om soorten die niet overleven of zonder al te veel problemen een plaatsje vinden in een nieuw leefgebied. Maar er kunnen ook dieren of planten emigreren die inheemse soorten verdringen en het ecologisch evenwicht verstoren. Of ziekteverwekkende organismen, zoals schadelijke schimmels en bacteriën.

De Blaasjeskrab, afkomstig uit Azië of Amerika/ Beeld null
De Blaasjeskrab, afkomstig uit Azië of Amerika/

Slijkerman noemt het opvallend dat ze bij een beperkte steekproef van drie schepen al twaalf uitheemse soorten vond, waarvan zes er niet eerder in het gebied van de Waddenzee of de Groningse havens waren gesignaleerd. 'Dat betekent dat dit elke dag, met elk schip kan gebeuren.'

Een deel van de nieuwkomers heeft eigenschappen die het mogelijk maken dat ze zich vestigen in hun nieuwe omgeving. Gevonden werden twee soorten algen, zeepokken, een kokerworm en twee mosselsoorten. De meeste soorten lijken niet schadelijk voor het milieu van de Waddenzee. Als ze zich definitief zouden vestigen, zouden ze lokaal wel voor overlast en economische schade kunnen zorgen. Bijvoorbeeld als ze zich hechten aan scheepsrompen of in afwateringssystemen.

De Japanse mossel, waarvan dna-sporen zijn gevonden in het ballastwater, is een uitzondering. Dit schelpdier, oorspronkelijk afkomstig uit de Stille Oceaan, heeft in diverse delen van de wereld al nadelige effecten gehad op ecosystemen. In de Waddenzee kan de Japanse mossel een bedreiging vormen voor zeegras, een plant die leeft in zout en brak water. Het is niet onwaarschijnlijk dat de Japanse mossel zich kan vestigen in Nederlandse wateren, zegt Slijkerman. 'Terwijl juist wordt geprobeerd het zeegras in de Waddenzee te beschermen en te herintroduceren.'

De schepen die Slijkerman onderzocht waren afkomstig uit Tunesië, Groot-Brittannië en de Rotterdamse haven. In het ballastwater van de schepen werden in totaal 88 soorten gevonden, waaronder de twaalf uitheemse. Ook het schip uit Rotterdam had exoten bij zich. Bij het onderzoek maakten de wetenschappers onder meer gebruik van het zogenoemde environmental dna, de dna-sporen die in het water levende dieren achterlaten met hun uitwerpselen, huidcellen en urine.

Een kokerworm in de Waddenzee. Beeld null
Een kokerworm in de Waddenzee.

Ballastwater

In september van dit jaar wordt een verdrag van kracht dat lidstaten van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) verplicht het ballastwater van schepen voor lozing te behandelen, zodat verspreiding van levende organismen en ziektekiemen wordt voorkomen. De haven van Delfzijl en de Eemshaven beschikken sinds kort over een mobiele zuiveringsinstallatie die kan worden ingeschakeld als schepen niet zijn uitgerust met dergelijke apparatuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden