Beschouwing

Op reis door een virtuele werkelijkheid

De vele toepassingen van virtual reality

Ze zijn nu echt aanstaande: de hightech 'duikbrillen' waarmee we ons kunnen onderdompelen in schijnwerelden. Wat virtual reality gaat betekenen voor films, games, sport, therapie en huizen kopen (en porno). Door je smartphone in een 'mobiele bril' te schuiven, kun je alvast een virtuele werkelijkheid ervaren.

Virtual reality jarenvijftigstijl: de Sensorama-­machine kon al stereoscopische beelden laten zien.

Facebook heeft er miljarden voor over, Sony denkt dat het een revolutie in gamen zal ontketenen, makelaars voorspellen een hele nieuwe dimensie in de huizenverkoop, sporters gaan er beter door trainen en porno zal er nooit meer hetzelfde door zijn.

Wat is hier aan de hand?

Dit: het tijdperk van de virtual reality is eindelijk aangebroken.
Ja, dat zeiden ze twintig, dertig en vijftig jaar geleden ook al. Ook toen verschenen er in de krant verhalen over een technologie die de toeschouwer volledig zou onderdompelen in een schijnwereld gecreëerd door computers. Ook toen konden we foto's van mannen en vrouwen zien in hun huiskamer, met een futuristische motorhelm op, dof starend naar een virtuele einder. Maar wat ze op hun vizier ontwaarden zag er helemaal niet futuristisch uit. Het waren blokkerige en schokkerige beelden, alsof iemand water had gegoten in een ViewMaster en daar fiks mee schudde. Meewarig keken we toe.

Maar dit keer gaat de werkelijkheid werkelijk voor de bijl.

De technologie is eindelijk rijp voor de consument. Onze computers thuis zijn krachtig genoeg en de zware, onhandige motorhelmen zijn getransformeerd in hippe, lichte brillen. De afkorting VR werd vroeger wel vertaald met Very Rich, want een goede uitrusting kostte een godsvermogen. Nu zijn de brillen betaalbaar - vandaag al, met de Samsung Gear VR voor nét geen 200 euro.

Hoe ziet die virtuele werkelijkheid er uit?

Stel je een bioscoopscherm voor, maar dan een dat je volledig omspant als een bol. Weg is het rechthoekige doek; het scherm is overal. In een conventionele film krijg je als toeschouwer voorgeschoteld wat de regisseur vindt dat je op dat moment moet zien. In een VR-theater kun je naar links kijken of naar rechts, onder je en boven je en zelfs achter je. Je kunt elke scène vanuit een andere positie bekijken.

Dus: stel je Jurassic World voor in een versie waarbij je er ook voor kunt kiezen om door de ogen van de dinsaurussen te kijken. Of op de plek te staan waar een arme drommel onder de poot van een Indominus Rex wordt geplet.

Stel je een een computerspel voor waarbij je als duiker afdaalt in de oceaan en waarbij je niet moet duwen tegen de afstandsbediening om achter je te kijken, maar echt met je hoofd moet draaien om de haai te zien die met opengesperde bek komt aanzwemmen.

Stel je voor dat je op het podium staat bij een concert van Paul McCartney, als een bandlid zonder instrument. Je kunt het publiek zien of een blik in de coulissen werpen. Het geluid verandert als je je hoofd afwendt.

Bedenk vooral dat je helemaal wordt ondergedompeld in deze 'schijnwereld'. Anders dan bij de tv is er niemand die door het beeld kan lopen. Je ogen kunnen niet afdwalen naar de kat die een vaas met bloemen aanvalt. Zie een bioscoop voor je waar alle andere bezoekers in het niets verdwijnen, inclusief hun krakende beker popcorn. Jij bent de enige die Chris Pratt in Jurassic World door het oerwoud ziet racen.

(tekst gaat verder onder de video)

Foto Oculus
Foto HTC
De Samsung Gear VR Foto @Samsung

Palmer Luckey

Die virtuele rijkdom hebben we te danken aan één man, een schoolverlater van nu 22 jaar, die pas 17 was toen hij het prototype verzon van de VR-bril die de wereld op zijn kop zou zetten. Hij noemde zijn vinding de 'Rift' en zijn startup 'Oculus' en hij zocht in 2012 via crowdfunding honderd gekken die voor zo'n ding wilden betalen. Palmer Luckey vond er zo'n tienduizend en hij haalde 2,4 miljoen dollar op - bijna het tienvoudige van het bedrag dat hij nodig had.

Vorig jaar kwam Facebooks Mark Zuckerberg langs met een cheque van 2 miljard dollar. Een kwart daarvan, denkt het tijdschrift Forbes, kwam terecht bij Luckey.

De overname van Oculus bleek het startsein voor anderen. Sony wil begin volgend jaar zijn eigen variant op de bril uitbrengen, eentje die werkt op de PlayStation-spelcomputer, en van gamen pas echt een sociale aangelegenheid gaat maken. De Taiwanese mobieltjesmaker HTC en gamesuitgever Valve hebben in de VS de Vive aangekondigd en uitgesteld tot volgend jaar. De Vive is een bril die je net als de Rift koppelt aan een krachtige computer.

300 euro

Games zijn een voor de hand liggende toepassing voor virtual reality. Maar het is ook niet moeilijk te bedenken waarom Facebook brood ziet in de Oculus Rift, die in het eerste kwartaal van 2016 te koop moet zijn, voor rond de 300 euro. Anderhalf miljard gebruikers van het sociale netwerk communiceren nu vooral met teksten en foto's met elkaar. Wat als die mensen elkaar zouden kunnen ontmoeten in een virtuele ruimte, rechtstreeks met elkaar pratend alsof ze werkelijk bij elkaar zijn?
Niet alleen Facebook is vol van de virtuele realiteit.

De Amerikaanse hotelketen Marriott bijvoorbeeld is vorige week een experiment begonnen. Gasten van twee hotels in New York en Londen kunnen VRoom Service bestellen. Ze krijgen dan een Gear VR, een VR-vizier van Samsung, op hun kamer afgeleverd. Naast het gebruikelijke aanbod staan op de bril drie interactieve video's waarop reizigers in Chili, China en Rwanda hun ervaringen vertellen. Met de Gear VR kunnen we rondkijken in hun wereld. 'Hier gaan mensen over praten', zegt Marriotts' marketing­directeur Michael Dail in Fortune. 'Hoe voelt het om op reis te gaan als je op reis bent?'

Universiteiten en hogescholen in de VS proberen het aantal blessures bij het American football te beperken door nieuwe spelers met virtual reality te laten zien welke capriolen ze beter uit hun hoofd kunnen laten. Trainen met een bril op scheelt ook volle ziekenhuisbedden in de zomer: veel sporters worden tijdens het trainen voor het komende seizoen geveld door de hitte.

(tekst gaat verder onder de video)

Komt dat zien!

Je hebt een 'mobiele' bril in huis gehaald voor je iPhone of Android-telefoon. Wat nu? In de iTunes App Store en Google Play staan wel honderden virtual reality-toepassingen. Welke zijn de moeite waard?

Paul McCartney - 360 graden live-uitvoering van Live and Let Die.

Other Space VR - op de brug van een ruimteschip valt de bemanning je lastig.

Roller Coaster VR - achtbaansimulator. Perfecte test voor je evenwichtsorgaan.

Froggy VR - help een kikvors langs hindernissen.

Sisters - griezelen in een eng huis.

Lamper - je bent een kleine vlieg die door een tunnel racet.

Corridoom - ren voor je leven.

VRSE - fraaie collectie 360 graden-video's, met beelden uit Syrië en interview met Jerry Seinfield.

Polar Sea - minidocumentaires over het leven in het poolgebied tussen Canada en Groenland.

VPRO VR - met o.a. korte film De Volmaakte Mens, een videoclip in 360 graden van Steye & The Bizonkid en Peepshow, waarbij anderen jou bekijken.

Door een huis lopen voordat je het koopt

Makelaars gebruiken VR om kopers sneller te laten beoordelen of een woning het paleisje is dat ze zoeken. 'Dat kan schelen in het aantal mensen dat bij een verkoper over de vloer komt', zegt Sander Martinec van Smart2It, een Hengeloos bedrijf dat makelaars hun eigen VR-apps laat maken via een website. Nu nog zijn dat statische panorama's, maar in de toekomst kun je door een huis lopen voor je dat koopt, of voordat het zelfs nog maar gebouwd is. Je kunt al kijken of oma's servieskast in de keuken past en of er plek is voor een jacuzzi in de kelder.

Deze zomer verscheen de documentaire Welcome To Aleppo. Die laat kijkers rondwalen in de stad waar de zwaarste slagen hebben gewoed van de burgeroorlog in Syrië. 'In plaats van dat je 45 seconden kijkt naar iemand die er rondloopt en vertelt hoe erg het allemaal is, raak je actief betrokken bij het verhaal dat je ziet', zegt de maker, Christian Stephen, in The Guardian.

Virtual reality wordt ook ingezet om gevaarlijke situaties te voorkomen. In The Wall Street Journal zegt de directeur van het softwarebedrijf Sixense dat hij een trainingsprogramma ontwikkelt voor duizenden technici die worden ingezet om kerncentrales te ontmantelen die uit bedrijf zijn genomen. 'Iedereen die een klus uitvoert waaraan hoge verzekeringspremies kleven vraagt om VR-trainingen', vertelt Amir Rubin. Psychologen experimenteren met virtual reality om fobieën te genezen, zoals met een app voor mensen die lijden aan hoogtevrees en die al niet een ladder van twee meter hoog op durven.

Een andere sector die eerder vroeg dan laat nieuwe technologieën omarmt heeft zich ook op virtual reality geworpen: de porno-industrie. Bij porno op tv of op een computerscherm ben je nu slechts de sneue toeschouwer die Debbie uit Dallas het bed ziet induiken met een gespierde, getatoeërde, onverzadigbare en veel rijker bedeelde zeebonk.

Wat als Debbie in een interactieve video jouw wensen vervult?

Of die zeebonk?

Foto Naughty America

Porno

Na games en films zal porno de belangrijkste reden zijn waarom de consument thuis in de woonkamer een skibril zonder glazen zal opzetten, denkt de Amerikaanse beleggingsanalist Gene Munster. 'De geschiedenis herhaalt zich. Porno is door de jaren heen de aanjager geweest voor elke nieuwe vorm van content - van VHS, DVD, Blu-ray, high definition, mobiel en onlinevideo.'

Er moeten nog wel wat reële hobbels worden genomen voordat virtual reality werkelijkheid wordt voor het grote publiek. Veel gebruikers melden misselijkheid en duizeligheid als ze de brillen een tijdje hebben op gehad. Wetenschappers spreken van simulator sickness. Het is een omgekeerde vorm van zeeziek zijn. Varen op een boot zet je brein op het verkeerde been omdat je evenwichtsorgaan bewegingen registreert, maar je ogen die niet zien. Bij virtual reality zit je rustig op je gat, maar is het spitsuur voor je ogen.

Een groter probleem is dat van perceptie. In tegenstelling tot de oudere vormen van vermaak als film kun je virtual reality alleen maar leren waarderen door het te beleven. Stereoscopische beelden, in 3D en 360 graden in het rond, kun je niet laten zien op de tv of afdrukken in de krant. Iemand zien opgaan in een virtuele werkelijkheid, is kijken naar iemand op de bank, die naar de einder staart die voor buitenstaanders niet zichtbaar is. Die meewarige blikken - die blijven nog wel even.

VR in het Vondelpark

Eind volgende maand worden deze eerst Dutch VR Days gehouden in Amsterdam. Vier dagen lang zullen de nieuwste hardware en toepassingen voor virtual reality worden besproken en gedemonstreerd.

Onder de sprekers bevindt zich de Nederlandse ondernemer Arthur van Hoff, technisch directeur van Jaunt, een Amerikaanse startup die een speciale camera maakt voor de productie van VR-video's en Samir Boulema, die voor de makelaarswebsite Funda aan VR-toepassingen werkt.

De Dutch VR Days opent donderdag 29 oktober met een conferentie, gevolgd door workshops op de 30ste, een demo-dag op 31 oktober en op 1 november wordt live een VR-film opgenomen die aan het eind van de dag door de makers wordt besproken. De demo's op zaterdag zijn gratis toegankelijk in het VondelCS (het voormalige Filmmuseum in het Amsterdamse Vondelpark).

VR in het Vondelpark

Eind volgende maand worden deze eerst Dutch VR Days gehouden in Amsterdam.

Meer over