Interview

Op hele lage frequenties hoor je alles op aarde gebeuren

Vulkaanuitbarstingen, brekend ijs op de polen, walvissen die met elkaar praten: ze produceren allemaal geluid met een zeer lage frequentie. Seismoloog Läslo Evers luistert naar dit infrageluid dat allerlei informatie oplevert.

Een uitbarsting van de Etna op Sicilië. Het infrageluid ervan kan in Nederland worden opgevangen. Beeld Marco Restivo / Demotix

Läslo Evers luistert naar de aarde. De aarde die altijd geluid maakt. Ook als Noord-Korea geen kernproeven doet en er nergens een aardbeving is. Evers doet onderzoek naar geluid dat onhoorbaar is voor de mens, maar toch het nodige kan onthullen over de toestand van de planeet. De seismoloog van het KNMI houdt vandaag zijn oratie als deeltijdhoogleraar seismo-akoestiek aan de TU Delft.

Evers en zijn onderzoeksgroep analyseren geluid met zeer lage frequenties - lager dan 20 hertz. Dit zogenoemde infrageluid kan enorme afstanden afleggen. Als de Etna op Sicilië uitbarst, wordt het infrageluid ervan in Nederland opgevangen. De onhoorbare trillingen hebben dan 1.800 kilometer afgelegd.

Evers gebruikt infrageluid om informatie op te doen die moeilijk op andere manieren is te verkrijgen. Zoals de temperatuur van de diepe oceaan en in de hoge atmosfeer. Hij maakt gebruik van akoestische en seismologische data die zijn verzameld op meetpunten over de hele wereld. Die maken deel uit van het Internationaal Monitoring System (IMS) dat bedoeld is voor het signaleren van kernproeven, maar ook wordt gebruikt voor de wetenschap.

Läslo Evers.

Als we nu de spullen hadden om naar infrageluid te luisteren, wat zouden we dan horen?

'Onder water zou je op dit moment walvissen en andere zeezoogdieren met elkaar horen praten. Je hoort afbrekend ijs bij de polen, ijsbergen en grote golven die tegen elkaar botsen.

'In de atmosfeer zijn veel sterke geluidsbronnen. De Etna op Sicilië is momenteel actief - dat kun je horen. Je hoort militaire vliegtuigen die boven de Noordzee oefeningen doen.

'Als er ergens een aardbeving zou zijn, zou je harde knallen horen. Als een meteoor de dampkring binnendringt, zou je dat horen. Maar ook zonder uitzonderlijke gebeurtenissen is er voortdurend herrie in de aarde en in de oceaan.'

Wat hebben we aan deze metingen?

'We ontwikkelen technieken waarmee we het permanente achtergrondgeluid kunnen gebruiken om meer te weten te komen over wat er in de aarde, de oceanen en de atmosfeer gebeurt. We werken aan een methode om de temperatuur van de diepe oceaan te meten aan de hand van de reistijd van akoestische golven. Een geluidsgolf gaat sneller door water naarmate het water warmer is.

'Met gegevens die over meer dan tien jaar zijn verzameld, kunnen we kijken of de oceanen warmer zijn geworden. De aarde wordt warmer, de vraag is waar de warmte gaat zitten.

'We hebben in Groenland een akoestische meetopstelling. 's Winters is het daar doodstil - dan is alles vastgevroren, maar 's zomers horen we de gletsjers: het afbreken van ijs en het afvoeren van water en stenen. Maar niet elke gletsjer maakt evenveel herrie. Met deze geluiden hopen we de dynamiek van de gletsjers beter te kunnen begrijpen.'

Wat kan infrageluid ons leren over de atmosfeer?

'Met geluidsgolven kunnen we meer te weten komen over temperatuur en wind in de hogere delen van de atmosfeer. Geluidsgolven gaan omhoog en vervolgens met een boog omlaag. Hoe hoger de temperatuur in een bepaald deel van de atmosfeer, hoe eerder het geluid afbuigt. Zo kun je over grote afstanden de temperatuur van de atmosfeer meten.

'We onderzoeken een bijzonder fenomeen: een plotselinge opwarming van de stratosfeer - grof gezegd tussen de 15 en 40 kilometer boven het aardoppervlak. Dat gaat om enkele tientallen graden Celsius in een paar dagen. Het gebeurt in de winter op het noordelijk halfrond. Wij proberen daar een beter beeld van te krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden