REPORTAGE

Op de zwarte lijst van de inspectie? 'Het eten is top'

Inspectie en bewoners letten op verschillende zaken bij de beoordeling van een verpleeghuis. En hoe regel je een goed huis voor je ouders, in vier stappen.

Beeld Marcel van den Bergh

'Het eten is hier top.' Jan Molenaar (78) zit samen met zijn vrouw Corrie in de huiskamer van Huis in de Duinen. Op tafel staat een mandje boterhammen. Het is bijna zes uur: etenstijd. Had Jan al gezegd dat het eten hier top is? 's Middags een warme maaltijd, 's avonds een boterham. Alles piekfijn in orde, als je het hem vraagt.

Het echtpaar woont nu een half jaar in het woonzorgcentrum aan de rand van de duinen bij Zandvoort. Hij in een aanleunwoning, zij in het verpleeghuis waar ze extra zorg krijgt. 'Thuis ging het niet meer, ze was te ziek', zegt Jan. 'Nu zitten we hier.' Dat bevalt uitstekend. De zorg is goed, het eten al helemaal. 'Van Rijn is hier niet geweest', zegt Jan. 'Hij weet niet waar hij het over heeft.'

De staatssecretaris heeft het verpleeghuis niet bezocht, maar de inspectie is wel twee keer langs geweest. Het oordeel was bepaald niet mild. 'De zorg die Huis in de Duinen biedt, leidt tot ernstige risico's op gezondheidsschade voor cliënten', staat te lezen in het rapport van 15 juli 2015.

Beeld Marcel van den Bergh

Kritiek van zorgverleners

Het bezorgde de overkoepelende zorginstelling Amie een plek op de lijst met 150 zorgverleners waarop de inspectie de afgelopen anderhalf jaar intensief toezicht heeft gehouden. Onder druk van de Kamer publiceerde Van Rijn dinsdag de namen van elf instellingen waarover de grootste zorgen bestaan.

Het kwam hem op veel kritiek te staan van zorgverleners. Instellingen die op de zwarte lijst stonden, herkenden zich niet in het vernietigende oordeel. De inspectie zou te veel bezig zijn met lijstjes en vinkjes en niet kijken naar de zorg zelf: de sfeer in het huis, het zwoegende personeel.

Het roept de vraag op wat het oordeel van de inspectie in de praktijk betekent. Hoe slecht is de zorg echt? En hoe breng je de boel weer op orde?

'Kijk, dit is nieuw', zegt zorgmanager Marion Jonker, die de leiding geeft in Huis in de Duinen. Ze wijst op een afgesloten metalen kast aan de muur. 'Hier gaan medicijnen in die terug moeten naar de apotheek.' Tot een jaar geleden lagen de medicijnen los in een doos, waar iedereen erbij kon. Gevaarlijk, vond de inspectie. En dus kwam er een afsluitbare kist. Ook de opiaten worden nu altijd in de kluis opgeborgen. 'Dat vergaten we weleens.'

Ingewikkelder

Het verpleeghuis in Zandvoort scoorde net iets beter dan de elf slechtste, maar behoort wel tot de groep instellingen waarop de inspectie vervolgtoezicht houdt, omdat de zorg er lange tijd flink onder de maat was. Dat wil niet zeggen dat de 76 bewoners hier zwaar te lijden hebben. Het huis oogt schoon. De ouderen die zich in de huiskamer hebben verzameld voor het avondeten zijn tevreden.

De inspectie richt zich vooral op zaken die voor de bewoners goeddeels uit het zicht zijn. Springen de zorgverleners zorgvuldig om met medicatie en is het personeel goed geschoold? Op die punten moest het beter in het verpleeghuis, zegt leidinggevende Jonker.

'Natuurlijk was het schrikken dat de inspectie zo kritisch was. Maar we wisten dat het niet goed ging.' Kort voor het inspectiebezoek had de zorginstelling een kwaliteitsmanager aangenomen die ook al had geconstateerd dat er het nodige verbeterd moest worden.

Beeld Marcel van den Bergh

Langer thuis wonen

Zoals in alle zorginstellingen is de samenstelling in het verpleeghuis in Zandvoort de afgelopen jaren drastisch veranderd. Van een verzorgingstehuis waar relatief gezonde ouderen de laatste tien, soms wel vijftien jaar van hun leven sleten, naar verpleeghuis waar alleen mensen terechtkomen die echt niet meer zelfstandig kunnen wonen. Het is het gevolg van het kabinetsbeleid. Om de zorgkosten binnen de perken te houden, moeten mensen langer thuis wonen. De zorg is daarmee een stuk ingewikkelder geworden. Veel verpleeghuizen zijn daar nog niet op berekend.

In Huis in de Duinen zijn de 69 medewerkers het afgelopen jaar flink bijgeschoold. Iedereen ging een of meer dagen op cursus. 'We werken minder met uitzendkrachten', zegt Jonker. 'Dat vinden ouderen moeilijk, elke keer een ander gezicht.' Er wordt gewerkt aan een flexpool van vaste invalkrachten.

Er zijn ook afspraken gemaakt over de snelheid waarmee zorgverleners reageren op een hulpvraag. 'Eerst zeiden we nog weleens: ik kom zo', zegt Jonker. 'Maar als een bewoner heel nodig naar het toilet moet, is dat erg vervelend.' Nu probeert het personeel altijd binnen twee minuten te reageren.

De inspectie is er blij mee. 'Er is veel werk verzet', rapporteerden inspecteurs na een bezoek in januari dit jaar. Vorig jaar voldeed het verpleeghuis niet aan 29 van de 35 normen. Tijdens het herbezoek was de lijst met gebreken gehalveerd tot 15. De scholing moet nog beter, en er moet nog altijd netter met medicatie worden omgesprongen.

'We zijn er nog niet', zegt Jonker. 'Maar het gaat de goede kant op.' De zorgmanager liep laatst op een vrijdagmiddag door de gangen van het tehuis. Een groepje bewoners zat een film te kijken. Het was rustig. 'Toen dacht ik bij mezelf: zo wil ik het hier altijd hebben.'


Tips: 1. Lees je in

De zoektocht naar een geschikt verpleeghuis begint op internet. Over sommige locaties zijn rapporten van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) beschikbaar, maar die zeggen vooral iets over veiligheid, protocollen en dossiervorming. Wie aandacht, kwaliteit van het personeel en het eten belangrijker vindt, kan de website van Zorgkaart Nederland te bezoeken. Daar delen patiënten en familie van patiënten hun ervaringen. Er bestaan locaties die goed op aandacht scoren en beroerd op veiligheid, maar over het algemeen zijn verpleeghuizen waarover de inspectie kritisch is, ook minder populair op Zorgkaart Nederland. Omdat veel ouderen niet snel een onvoldoende durven te geven, is een cijfer onder de 7 mits gebaseerd op genoeg recensies wel een veeg teken. Maak na het doorlezen van inspectierapporten en recensies een eerste selectie en ga dan eens langs. Neem geen genoegen met een korte rondleiding, maar ga er een middagje zitten.

2. Ga niet te snel akkoord

Door het langerthuisblijfbeleid van de overheid mogen ouderen pas naar een verpleeghuis als ze rond de klok zorg nodig hebben. Vraag in zo'n geval zo snel mogelijk een Wlz-indicatie aan (wet langdurige zorg). Daarna zijn er twee opties: zelf naar een verpleeghuis stappen en een plek op de wachtlijst regelen, of contact opnemen met een zorgkantoor en voorkeuren doorgeven. Volgens verzekeraars en zorgaanbieders bedraagt de aanvaardbare norm op de wachtlijst zes weken, in de praktijk is het dikwijls vier maanden. Een zorgkantoor draagt in zo'n geval vaak verpleeghuizen aan die lager op de verlanglijst staan. Dit mag je weigeren. Tussenliggende tijd kan door het zorgkantoor met extra zorg aan huis worden overbrugd. Alleen bij ouderdomsproblemen die mantelzorgers boven de pet gaan, moeten ouderen naar een verpleeghuis met plek, of ze nu willen of niet. Wie later alsnog zijn naar zijn voorkeursplek wil, moet dit expliciet aangeven.

3. Wees bereid om in de buidel te tasten

Voor ouderen met een Wlz-indicatie wordt het grootste deel van het verblijf in een verpleeghuis vergoed, maar er is ook een eigen bijdrage nodig. De hoogte van dit bedrag is inkomensafhankelijk en valt te berekenen op de website van het Centraal Administratie Kantoor (CAK). Dit bedrag voorziet alleen in medisch noodzakelijke producten en diensten. Voor alles wat het leven in een verpleeghuis fijn maakt, van de dagbesteding tot een bezoek aan de nagelsalon, moet bijna altijd extra worden betaald. Wie over een groter budget beschikt, kan ook in een particulier verpleeghuis gaan wonen. Dat is vaak luxer en kleinschaliger. Deze locaties worden niet door het Rijk betaald en zijn daardoor veel duurder. Door de zogeheten hotelfunctie is een zware zorgindicatie hier niet nodig.

4. Verlaat niet meteen het schip

Wat als je vader of moeder in een verpleeghuis zit dat op de zwarte lijst van Van Rijn staat? Moet je dan meteen verhuizen? Beter van niet. Er staan namen van overkoepelende instellingen op, niet van specifieke verpleeghuizen. Soms is de zorg in het ene huis van die instelling goed geregeld en in het andere niet. De inspectie let, zoals gezegd, vooral op veiligheidsprotocollen. Is er goed nagedacht over brandveiligheid, zijn er duidelijke afspraken gemaakt over vrijheidsbeperking en is het personeel deskundig? Zeker belangrijk, maar niet het enige dat telt. Betrokken personeel, goede sfeer, het kan een hoop uitmaken. Informeer je daarom goed alvorens de verhuisdozen te vullen. Klop eens aan bij de cliëntenraad, of ga naar een inspraakavond voor bewoners en familie en vraag hoe de zaken ervoor staan. Realiseer je dat een verhuizing ingrijpend is voor zorgbehoevende ouderen. Het kan, vooral bij mensen die lijden aan dementie of alzheimer, de situatie verergeren en onnodige angst en onrust veroorzaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden