Op de Eyjafjallajökull is nog geen peil te trekken

Amsterdam Vooralsnog, zegt de Utrechtse geoloog Manfred van Bergen, is er geen peil op te trekken wanneer de IJslandse Eyjafjallajökull-vulkaan ophoudt met as spuwen....

Van Bergen, als petroloog specialist in vulkanisme, volgt de uitbarsting op IJsland nauwgezet. Geen echt spectaculaire, oordeelt hij, wel opvallend omdat de as het drukke Europese luchtruim onbegaanbaar maakt.

Aan voorspellingen over het verdere verloop van de uitbarsting waagt hij zich niet. ‘Het beste wat geologen hebben, is eigenlijk de geschiedenis van een vulkaan. Eyjafjallajökull was begin 19de eeuw ooit een jaar lang actief. Maar heel veel zegt dat niet, daarvoor is hij te weinig actief.’

De duur van vulkaanuitbarstingen wordt bepaald door de balans tussen de aanvoer van magma naar de aardkorst, en de uitstoot ervan naar het oppervlak.

In de eerste dagen heeft de vulkaan volgens schattingen van het IJslandse Instituut voor Aardwetenschappen 140 miljoen kubieke meter materiaal uitgestoten, waarvan 100 miljoen in de vorm van as. Dat komt overeen met 70 tot 80 miljoen kubieke meter vrijgekomen magma. Per seconde komt er 300 kubieke meter magma vrij.

Hoeveel magma er nog rest, is onbekend. Uiteindelijk, zegt Van Bergen, doven vulkanen doordat de aanvoer van magma stagneert. Er zijn te veel onbekende grootheden om voor de Eyjafjallajökull te voorzien wanneer dat moment komt.

Voor een uitbarsting hoopt magma uit de aardmantel zich op in een magmakamer, waardoor de druk oploopt. Daarna bepaalt de geologie van de aardlagen erboven wat er gebeurt. Soms weerstaan die de druk van beneden. Soms ontstaan er scheuren en komt het magma naar buiten, tot de druk daalt en het magma stolt.

Satellieten zagen begin maart in het kustgebied van IJsland hoe een flank van de vulkaan begon op te zwellen. Uiteindelijk scheurde op 20 maart de aarde daar over 200 meter open, en begon de vulkaan as, stoom en gesteente te spuwen. Inmiddels is ook de hoofdkrater actief.

De as ontstaat door het exploderen van gasbellen in het magma, die naar boven komen en onderweg gesteenten verpulveren. Het merendeel daarvan komt in de omgeving neer, maar kleine deeltjes worden door de wind opgepikt en meegevoerd. Metingen in Schotland hebben laten zien dat het vulkaanstof deeltjes bevat die kleiner zijn dan een honderdste millimeter.

Volgens de Utrechtse geoloog is het denkbaar dat de eruptie een voorbode is van een uitbarsting van de Katla-vulkaan in dezelfde regio. Het is al eerder voorgekomen dat beide vulkanen actief werden. Maar zeker is het niet. ‘Van wakker schudden is geen sprake. Het hele gebied is geologisch actief.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden