Reportage

Op bezoek in de vaccinopslag in Oss, waar de voorraad (niet) wordt verspreid: ‘Hier zie je hoe weinig het is’

Dozen met spuiten en naalden voor het zetten van coronavaccins in de opslag bij Movianto in Oss.  Beeld Rob Engelaar / ANP
Dozen met spuiten en naalden voor het zetten van coronavaccins in de opslag bij Movianto in Oss.Beeld Rob Engelaar / ANP

In de enorme bedrijfshal van Movianto in Oss ligt dan die veelbesproken voorraad van 800 duizend vaccins die weggeprikt moeten worden. Is dat niet te veel? ‘Hier zie je hoe weinig het is.’

In een hal zonder enige opsmuk staan her en der wat pallets gevuld met witte kartonnen dozen. Op de kleine pakketten zijn bestemmingen te lezen als Bovenkarspel en Enkhuizen. Ze bevatten de vaccins van AstraZeneca voor de huisartsen daar – in de grotere dozen zitten spuiten en naalden. Iets na vieren ’s ochtends laadt een heftruckbestuurder het eerste witte busje van de dag ermee vol. Dan gaat het op weg met de vaccins, naar de plekken waar ze moeten worden weggeprikt.

Hier op deze vloer liggen dus de verpakte flacons met de zo begeerde vloeistof die de bevolking tegen het coronavirus moet beschermen. Maar in deze grote hal vallen de dozen bijna weg. ‘Dit is bijna de hele voorraad die we vandaag gaan uitrijden’, zegt Michiel Heller. ‘Hier zie je hoe weinig het is.’

Kwetsbare Nederlanders

Heller is manager van Movianto in Oss, dat gespecialiseerd is in distributie van medicijnen en nu verantwoordelijk is voor de opslag en verspreiding van de coronavaccins. Deze vroege dinsdagochtend geven hij en zijn collega’s een rondleiding aan enkele journalisten. Zodat die met eigen ogen kunnen zien hoe die voorraad coronavaccins waarover zo veel te doen is eruitziet.

Want is die voorraad, van nu 800 duizend vaccins die in Oss liggen te wachten op een arm, niet veel te groot? Zo kregen vorige week niet de beloofde 416 duizend personen een prik, maar slechts 280 duizend. Het voedde de kritiek dat het Nederlandse vaccinatiebeleid allesbehalve efficiënt verloopt. Terwijl veel kwetsbare Nederlanders hunkeren naar het vaccin, zouden de voorraden liggen te verstoffen in de opslag.

Van de 13 duizend vierkante meter bij Movianto wordt zo’n duizend vierkante meter gebruikt voor de coronavaccins.  Beeld Rob Engelaar / ANP
Van de 13 duizend vierkante meter bij Movianto wordt zo’n duizend vierkante meter gebruikt voor de coronavaccins.Beeld Rob Engelaar / ANP

Heller ziet geen structureel probleem in de huidige voorraden. Het is maar net op welk moment je ernaar kijkt, zegt hij. ‘Als er net vaccins zijn geleverd, is er een piek, gedurende de week wordt de voorraad kleiner.’

Deze dinsdag vertrekken uit Oss zo’n 25 busjes met coronavaccins. Die brengen zo’n 110 duizend doses AstraZeneca naar de huisartsen in onder meer Noord-Holland. Zo’n 50 duizend vaccins van Pfizer, verpakt in grotere witte dozen, rijden zij naar de GGD-vaccinatielocaties.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid voelt de druk om de vaccinvoorraden snel te verkleinen. Tot en met zondag worden er zo’n 800 duizend vaccins ‘uitgereden’, zoals ze dat daar noemen, ongeveer evenveel van AstraZeneca als van Pfizer. Dat is relatief veel.

AstraZeneca-stop

Maar nog nauwelijks is het wegwerken van voorraden begonnen, of er dient zich een volgende tegenslag aan. Zo besloot minister De Jonge vrijdag om tijdelijk te stoppen met het vaccineren van personen onder de 60 jaar met het AstraZeneca-vaccin, nadat ook in Nederland een vrouw was overleden aan ernstige bijwerkingen. Geen heel grote omslag voor ons, zegt Heller. ‘De meeste AstraZeneca gaat deze week naar de huisartsen, die voornamelijk 60-plussers vaccineren. Daar gaat het gewoon door.’

Dan had de eerste prikstop met AstraZeneca vanaf 14 maart meer invloed. Heller: ‘Toen moest ik die zondagavond halsoverkop naar de werkvloer bellen van: ho stop, dit vaccin mag even niet geleverd worden.’

Al negen jaar is het RIVM vaste klant van Movianto, voor de distributie van griepprikvaccins. Nu er sinds eind december ook bedrijfshallen zijn gereserveerd voor de coronavaccins, weet het bedrijf alle ogen op zich gericht. De opgeschroefde beveiliging van de marechaussee en een beveiligingsbedrijf is 24 uur per dag paraat.

Een van de vriezers bij Movianto in Oss voor het Pfizer-vaccin, dat op -76 graden Celsius moet worden bewaard. Beeld Rob Engelaar / ANP
Een van de vriezers bij Movianto in Oss voor het Pfizer-vaccin, dat op -76 graden Celsius moet worden bewaard.Beeld Rob Engelaar / ANP

Al hebben ze nog nauwelijks last gehad van antivaccinatie-acties, vertelt Heller. Begin januari was er een actie met drie deelnemers van burgerplatform Containment Nu!. ‘De voorman had zijn komst keurig aangekondigd.’

Van de ongeveer 13 duizend vierkante meter van het bedrijfscomplex in Oss wordt nu zo’n duizend vierkante meter gebruikt voor de vaccins. Behalve voor de opslag is die ruimte er ook voor de kwaliteitscontrole, het verdelen van de trays in kleinere hoeveelheden en het uitrijden van de vaccins.

Dat Movianto nu een plek van nationaal belang is, merkt het bedrijf bijvoorbeeld als de elektriciteitsmaatschappij werkzaamheden wil uitvoeren in de buurt. Dan bellen ze eerst netjes om te overleggen. Niemand wil op zijn geweten hebben dat de al zo krappe hoeveelheden vaccins ook nog eens onbruikbaar kunnen worden door stroomuitval. Wat overigens hoogst onwaarschijnlijk is, verzekert accountmanager Mark Kleijn van Movianto. ‘We hebben meerdere back-upsystemen.’

Cruciale locatie

Op deze voor het Nederlandse vaccinatiebeleid zo cruciale locatie kun je de veelbesproken voorraden vaccins op ware grootte zien. Voor de opslag van de Pfizer-vaccins is een grote stalen kooi neergezet die alleen met een pincode is te betreden. Daarin staat een rij van 24 grote vriezers met op de deur een display met de temperatuur: zo rond de min 76 graden Celsius. Bij die lage temperatuur moet dit vaccin worden bewaard.

In zo’n koelkast passen bijna 340 duizend doses vaccin. Met de huidige voorraad van zo’n 360 duizend doses zijn maar twee koelkasten in gebruik, de andere zijn leeg.

De voorraad AstraZeneca die nog niet gereed is gemaakt voor transport, ligt achter in een grote loods met hoge stellages waar het zo’n 5 graden Celsius is. De ruim zestig dozen met elk ongeveer elfhonderd vaccins vormen een blok met een hoogte van nauwelijks anderhalve meter.

De bedoeling van Heller is duidelijk als hij demonstratief bij de bescheiden ogende stapel dozen gaat staan. ‘Dit laat toch zien dat hier niet heel veel ligt.’

Een bestelbus met een lading coronavaccins verlaat Movianto. Beeld ANP
Een bestelbus met een lading coronavaccins verlaat Movianto.Beeld ANP

Maar toch, 800 duizend vaccins, dat is ook niet niks. ‘Binnen een paar dagen is het een stuk minder’, verzekert Heller. ‘Het is bovendien lastig plannen met sommige vaccins. AstraZeneca bijvoorbeeld geeft maar heel kort van tevoren aan wanneer en hoeveel vaccins er worden geleverd. Soms wisten we ’s ochtends nog niet wat we ’s middags zouden krijgen.’

De enige constante lijkt te zijn dat er bijna elke week minder vaccins worden geleverd dan was afgesproken. Vanwege de hobbelige omstandigheden vindt Heller dat dit proces met de coronavaccins niet te vergelijken is met dat van de Mexicaanse griep. Deskundigen uit die tijd hoor je in de media betogen dat het vaccineren tegen dat virus zo veel soepeler is verlopen. Heller: ‘Dat ging over één vaccin dat onder één conditie bewaard moest worden. Het was een heel andere logistieke operatie. Die had ik met twee vingers in de neus uitgevoerd.’

Hoe staan de vaccins ervoor?

Pfizer

Pfizer, dat zijn vaccin op 21 december als eerste zag goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA, heeft zich ontpopt als betrouwbaarste leverancier. Vanaf volgende week komen er bovendien meer vaccins naar Nederland: bijna een half miljoen per week in plaats van de ongeveer 325 duizend in de weken ervoor. Dit kwartaal verwacht het ministerie van Volksgezondheid zo’n 7,8 miljoen doses.

Moderna

Van het tweede goedgekeurde vaccin, dat van Moderna, zijn de leveringen aanmerkelijk kleiner. Om de week komen van dit zogeheten mRNA-vaccin (net als Pfizer) tussen de 100 duizend en 150 duizend doses binnen. Dit kwartaal verwacht het ministerie van Volksgezondheid zo’n 1,4 miljoen doses te ontvangen.

AstraZeneca

AstraZeneca zou de bulkleverancier worden in het Europese vaccinatiebeleid. Maar er wordt slechts een fractie geleverd van wat was beloofd en de leveringen zijn volledig onvoorspelbaar. Bovendien is er veel onrust over de uiterst zeldzame bijwerking van het vaccin: uitgebreide trombose met een laag aantal bloedplaatjes. Nu ook in Nederland die bijwerking een vijftal keer is opgetreden, is vrijdag het prikken van personen onder de 60 jaar met dit vaccin stilgelegd, in afwachting van een uitspraak van het EMA.

Janssen

Grote verwachtingen zijn er nu van het vierde goedgekeurde vaccin, dat van Janssen, waarvan maar één prik nodig is. Later deze maand staat de eerste bescheiden levering op de rol: zo’n 85 duizend doses. Van dit vaccin worden dit kwartaal 3 miljoen doses verwacht.

Spoetnik

Het EMA is in maart begonnen met een versnelde beoordeling van het Russische vaccin Spoetnik V. Dit vaccin is ontwikkeld door het Moskouse centrum voor Epidemiologie en Microbiologie. Uit eerdere studies kwam dit vaccin als veelbelovend uit de bus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden