Ook smartphonegeluidjes leiden fietsers gevaarlijk af - klopt dit wel?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: zelfs geluiden en trilsignalen van smartphones leiden fietsers gevaarlijk af.

Van wie komt die claim?

Wie door de stad fietst en van zijn smartphone geluiden of trilsignalen ontvangt, wordt gevaarlijk afgeleid. Dat zou blijken uit wetenschappelijk hersenonderzoek dat telecombedrijf KPN heeft laten uitvoeren door bureau Alpha.One. Met dat breinonderzoek onderbouwt KPN samen met Veilig Verkeer Nederland (VVN) de noodzaak voor een nieuw snufje: een speciaal fietsslot dat smartphones vergrendelt zodra de gebruiker op de fiets stapt. Onder meer de NOS en AD wijdden er een nieuwsbericht aan.

Klopt het?

Even kijken: in het onderzoek kregen jongeren tussen de 12 en 18 jaar een speciale muts op hun hoofd, waarmee hersenactiviteit te meten viel terwijl ze berichtmeldingen binnenkregen van SnapChat, Instagram en WhatsApp.

Maar op de hersenmeting valt weinig relevants te zien, vindt Eric Maris, neurowetenschapper op het Nijmeegse Donders Instituut. Dat maakt het volgens hem een typisch geval van interessant doen met breinplaatjes. 'Je hebt die hersenmetingen niet nodig om te bewijzen of iemand is afgeleid. Voor die vraagstelling hoef je alleen maar iemands gedrag te onderzoeken', zegt hij. Die omkering, dat een hersenscan menselijk gedrag beter peilt dan het gedrag zelf, vindt hij storend. 'Het ondermijnt mijn vakgebied.'

Met een hersenscan kunnen mensen het onderzoek intuïtiever begrijpen

Hoofdonderzoeker Roeland Dietvorst

De gedragstest zelf dan: waren de twintig jongeren in het onderzoek door hun smartphones gevaarlijk afgeleid? Nee, een aantoonbaar verschil was er niet. Bij een reactiesnelheidstest, waarbij de jongeren zo rap mogelijk op een knopje moesten drukken, scoorde de afgeleide groep jongeren zelfs iets sneller. 'Dat betekent dat de taak die ze kregen loeisaai was', zegt aandachtsonderzoeker Stefan van der Stigchel van de Universiteit Utrecht. 'Je zou erbij in slaap vallen. Dan is een geluidje van de smartphone juist iets dat de proefpersonen weer wakker en alerter maakt.'

Waarom dan toch claimen dat hier iets wordt bewezen, met nadruk op hersenmetingen? 'We zijn gevraagd voor een campagne die tot de verbeelding moet spreken', zegt hoofdonderzoeker Roeland Dietvorst van Alpha.One in een reactie. 'Met een hersenscan kunnen mensen het onderzoek intuïtiever begrijpen', zegt hij. 

Overigens worden fietsers wel degelijk afgeleid door hun smartphones, weet Van der Stigchel uit zijn eigen studies. 'Een telefoonsignaaltje an sich hoeft niet per se gevaarlijk te zijn, want er is wel meer afleidend geluid in het verkeer. Maar zodra je vanwege een melding op je schermpje kijkt, hou je je ogen secondenlang van de weg en dat is echt gevaarlijk.'

Eindoordeel

Of alleen al berichtnotificaties van mobieltjes fietsers gevaarlijk afleiden, bewijst het nieuwe onderzoek niet. Kijken op de smartphone is in ieder geval onveilig.