Ook op Pluto schittert de blanke top der duinen

Verrassing: ook op Pluto, helemaal aan de rand van het zonnestelsel, werpt de wind korrelige duinen op. Dat druist in tegen het beeld dat planeten en manen meestal doods en onveranderlijk zijn. Want als er zelfs op de bijna atmosfeerloze dwergplaneet Pluto al duinen ontstaan, dan kan het haast overal. 

Duinenrijen op Pluto: de ribbels vlak voor de bergen. In werkelijkheid staan de ribbels honderden meters tot wel een kilometer uit elkaar. Beeld NASA/ New Horizons

Ruimtesonde New Horizons, die in juli 2015 langs Pluto scheerde, legde de duinen vast: een reeks gekke, witte ribbels, die sterk doen denken aan het strand. ‘Een raadsel’, en ‘Compleet maf als dit echt duinen zijn’, reageerden planeetwetenschappers toen. Maar het mag op Pluto dan 230 graden onder nul zijn, met een dampkring honderdduizend keer zo ijl als op aarde – duinen zijn het, blijkt vandaag uit een nieuwe, gedetailleerde analyse van de ribbels in Science.

Of nou ja, ‘duinen’… De ribbels bestaan niet uit zand, maar uit bevroren korreltjes moerasgas (methaan). Aan de voet van een nabijgelegen ijsgebergte wordt het kruim door valwinden afgezet, in de vorm van lange duinenrijen. ‘De aanzienlijk lagere zwaartekracht op Pluto en de extreem lage luchtdruk betekenen dat ook de wind die nodig is om sediment te vervoeren er honderd keer zwakker kan zijn’, rekent tweede auteur Eric Parteli van de Universiteit van Keulen voor.

In die analyse kan geomorfoloog Erik Cammeraat (UvA) zich vinden, zegt hij desgevraagd. ‘Superintrigerend dat de wetten van de natuur in totaal andere omstandigheden met heel andere materialen toch tot dezelfde expressies in het landschap kunnen komen’, vindt Cammeraat. ‘En echt prachtig dat je dit soort details zo ver weg kunt zien.’

Het methaanstof op Pluto, ongeveer zo fijn als mul strandzand, komt vrij wanneer stikstof en methaanijs wegdampen van het oppervlak. De duintoppen die New Horizons fotografeerde, moeten de afgelopen half miljoen jaar zijn ontstaan: nog maar kort geleden, in astronomische termen gerekend.

Pluto is hemellichaam nummer vijf waar duinen worden gespot, na Mars, Venus, de Saturnusmaan Titan en natuurlijk de aarde. Dat geeft wel aan dat het zonnestelsel niet de saaie, koude boel is die men er vroeger van maakte, schetst astronoom Alexander Hayes in een begeleidend commentaar. ‘En wat voor windactiviteit zouden we zien op plaatsen als Io, een maan van Jupiter, of de Neptunus-maan Triton?’, vraagt hij zich af.

Duinen vormen ook een soort spiegel voor onze planeet, vindt Cammeraat. ‘Dit toont ook hoe bijzonder de situatie op aarde is. Daar is niets wat die korrels vasthoudt; bij ons wordt veel onderdrukt door vegetatie.’

New Horizons vervolgt intussen onverstoorbaar zijn reis door de buitenwijken van het zonnestelsel. Het volgende hoogtepunt is op Nieuwjaarsdag: dan passeert de sonde een geheimzinnige planetoïde met de prozaïsche naam 2014 MU69. Interessant, omdat het object deel uitmaakt van de Kuipergordel, een zone vol stokoude kometen aan de rand van het zonnestelsel waarover maar weinig bekend is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden