Ook knaagdieren blijken empathie te bezitten

Empathie is niet per se iets menselijks: ook sommige knaagdieren leven met elkaar mee en troosten elkaar als het even niet meezit. Dat blijkt uit onderzoek bij prairiewoelmuizen door een internationaal team biologen, waaronder de bekende Nederlandse primatoloog Frans de Waal.

De monogame prairiewoelmuis heeft empathisch vermogen. Beeld
De monogame prairiewoelmuis heeft empathisch vermogen.Beeld

Tot nu toe was troostgedrag alleen nog vastgesteld bij intelligente dieren als mensapen en olifanten. De vondsten van De Waal en collega's bewijzen dat ook dieren met minder hersencapaciteit in staat zijn tot empathie.

De onderzoekers lokten het troostgedrag uit door twee woelmuizen uit hetzelfde kooitje van elkaar te scheiden. Eén van hen kreeg vervolgens een piep te horen en lichte stroomschokken toegediend. Na de hereniging met het kooimaatje werd het gestreste knaagdier uitbundig door zijn huisgenoot gevlooid en gelikt - de woelmuisvariant van een troostende arm om de schouder. Bij gescheiden kooigenoten waar géén stressvolle schokken werden toegediend, was de reünie een stuk minder uitbundig.

'Blijkbaar kennen alle zoogdieren een soort natuurlijke empathiereactie', aldus Liesbeth Sterck, hoogleraar ecologische determinanten van gedrag aan de Universiteit Utrecht en niet betrokken bij de woelmuisstudie. 'Mensen zijn in staat zich in de ander te verplaatsen. Dat kunnen knaagdieren door hun beperkte cognitieve vermogen waarschijnlijk niet. Deze studie laat mooi zien dat ze desondanks met een soortgenoot meevoelen.'

Evolutionair voordeel

Sterck vermoedt dat dit natuurlijke empathisch vermogen een evolutionair voordeel biedt voor dieren die langdurige banden met soortgenoten aangaan, zoals de monogame prairiewoelmuis. Inderdaad werd het troostgedrag niet geobserveerd bij graslandwoelmuizen. Deze soort is nauw verwant aan de prairiewoelmuis, maar zelfstandiger en niet monogaam.

Het troostgedrag van de prairiewoelmuizen lijkt veroorzaakt door oxytocine, een hormoon en neurotransmitter in het brein. Wanneer de onderzoekers de werking van oxytocine bij de prairiewoelmuizen met een injectie blokkeerden was het gauw over met het troostgedrag.

Oxytocine

Oxytocine lijkt ook bij mensen een rol te spelen in empathisch gedrag. Sterck: 'Proefpersonen die dat stofje krijgen toegediend, worden meteen een stuk aardiger voor hun omgeving.'

Co-auteur Frans de Waal laat per mail vanuit Chili weten dat daarin de waarde van deze vondst schuilt. 'Uit onderzoek blijkt dat oxytocine wellicht sociale betrokkenheid bij autisten kan verhogen. We hebben nu een ideaal proefdier voorhanden voor neurologisch onderzoek naar oxytocine en empathie. Bij apen of mensen is dat veel lastiger, en bovendien controversieel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden