Ook bacteriën kunnen rol spelen bij ontstaan kanker

Voor het eerst zijn er sterke aanwijzingen dat een bacterie bij de mens kanker kan veroorzaken. Onderzoek van hoogleraar immunologie Sjaak Neefjes van het Antoni van Leeuwenhoek wijst uit dat de Salmonella-bacterie die buiktyfus teweegbrengt, betrokken is bij het ontstaan van galblaaskanker.

Beeld ANP

De tyfusbacterie komt hier weliswaar weinig voor, maar Neefjes vermoedt dat het mechanisme dat hij ontdekte ook opgaat voor andere bacteriën en andere typen kanker. Hij achterhaalde dat de veel bekendere salmonella-variant die voedselvergiftiging veroorzaakt, in muizen bijdraagt aan de vorming van darmtumoren.

Meer aandacht

Er moet veel meer aandacht komen voor de rol van bacteriën bij het ontstaan van kanker, zegt ook Els Robanus Maandag, moleculair geneticus aan het LUMC, die onderzoek doet op hetzelfde terrein maar niet betrokken is bij de Amsterdamse studie. Als daarvoor bewijs kan worden geleverd, kan in de toekomst een deel van de kankergevallen worden voorkomen, aldus beide onderzoekers.

Dat virussen kanker kunnen aanrichten, is al langer bekend. Zo worden de meeste gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaakt door het hpv-virus. Over de rol van bacteriën bij kanker bestaan al lang vermoedens, zegt Neefjes. Zo krijgen mensen die ooit een maagzweer hebben opgelopen vaker maagkanker en lopen vrouwen na een infectie met chlamydia meer risico op baarmoederhalskanker. Maar die vermoedens konden tot nu toe niet worden omgebogen naar bewijs voor een oorzakelijk verband.

Galblaastumoren

Neefjes bestudeerde met zijn onderzoeksgroep galblaastumoren uit India. Galblaaskanker en buiktyfus komen in dat land veel voor. In de Indiase tumoren vonden ze dna van Salmonella typhi, de bacterie die buiktyfus veroorzaakt. In de Nederlandse tumoren ontbrak dat dna. Proeven in een muismodel en met gekweekte cellen en mini-organen leverden de biologische verklaring, die ze beschrijven in het vakblad Cell Host & Microbe.

Salmonellabacteriën moeten een menselijke cel in om te kunnen groeien, legt Neefjes uit. Eenmaal binnen zetten de bacteriën de cellen naar hun hand: ze produceren tientallen eiwitten die de mensencellen dwingen om de bacteriën te laten overleven. Twee van die eiwitten leveren 'onbedoelde schade op', aldus Neefjes. Cellen die, door andere oorzaken, al twee specifieke genetische foutjes hebben opgelopen, worden dan 'over de heuvel geduwd' en veranderen in tumorcellen. De bacteriële infectie leidt dus lang niet altijd tot kanker, benadrukt Neefjes, maar kan daaraan bijdragen.

'Solide' onderzoek

Robanus Maandag spreekt van 'solide' onderzoek. 'Ik denk dat we steeds meer inzicht krijgen in de invloed van bacteriën op onze gezondheid', zegt ze. Onlangs is aangetoond dat een bacterie die veel in onze mond voorkomt bij muizen de kans op darmkanker vergroot. De Amsterdamse wetenschappers bestudeerden het effect van Salmonella typhimurium, de bacterie die voedselvergiftiging veroorzaakt. Van de muizen die al een specifieke mutatie in hun darmcellen hadden, kreeg de helft na verloop van tijd dikkedarmkanker. Het dna-defect van de muizen (in het zogeheten apc-gen) speelt ook bij het ontstaan van menselijke dikkedarmkanker een belangrijke rol, legt Robanus Maandag uit, en dat maakt de resultaten volgens haar zeer relevant.

Neefjes vindt het hoog tijd om uit te zoeken of er ook bij mensen een verband bestaat tussen voedselvergiftiging en darmkanker. 'De muizenproeven maken duidelijk dat nader onderzoek nuttig kan zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden