Rondgang

Onzekerheid bij wetenschappers na NWO-hack: financier geeft geen duidelijkheid, aanvragen liggen stil

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) gaat al sinds 8 februari gebukt onder een hack. Daar hebben wetenschappers in wisselende mate last van, blijkt uit een rondgang. ‘De onzekerheid bezorgt me stress, terwijl de pandemie al genoeg stress met zich meebrengt.’

Het NWO-gebouw in Den Haag. Beeld Hollandse Hoogte / Laurens van Putten
Het NWO-gebouw in Den Haag.Beeld Hollandse Hoogte / Laurens van Putten

Namens de overheid financiert NWO een groot deel van het wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Hackers van de criminele groep DoppelPaymer zijn de systemen van de organisatie binnengedrongen en hebben toegang gekregen tot interne documenten. NWO weigerde de geëiste miljoenen euro’s aan losgeld te betalen. De hackers zijn daarom begonnen met het lekken van documenten op het dark web. Vooralsnog betreft dat alleen gegevens van de eigen medewerkers van NWO. Wat DoppelPaymer nog meer in handen heeft, is onduidelijk.

Wat wel duidelijk is, is dat NWO op haar kop staat. Financieringsaanvragen van wetenschappers liggen stil en er is onzekerheid onder wetenschappers over de gevolgen van de hack voor hun werk.

Vera Kemp is bestuurslid van PostdocNL, de belangenvereniging voor beginnende wetenschappers. Ze heeft nog niet van onderzoekers gehoord die ernstig in de problemen zijn gekomen door de hack, maar dat komt mogelijk nog. ‘Startende onderzoekers hebben vaak een tijdelijk contract’, legt Kemp uit. ‘Verlenging daarvan hangt af van financiering door organisaties als NWO. Voor hen is dit stressvol. Uiteindelijk had dit natuurlijk niet mogen gebeuren. Waarom was de beveiliging van de NWO-servers niet beter? Laten we hopen dat NWO hiervan leert.’

Wake-upcall

Marleen Weulen Kranenbarg van de Vrije Universiteit in Amsterdam wilde op 1 april beginnen met haar onderzoek. Nu is het onzeker of NWO de benodigde startdocumenten op tijd goedkeurt. ‘Op zich kan ik al beginnen met het vooronderzoek. Als NWO binnenkort weer aan het werk kan, dan valt de vertraging mee. Als het allemaal nog heel lang gaat duren, komen ze vast met een plan.’

Toevallig gaat het onderzoek van Weulen Kranenbarg over de oorzaak van het probleem: hackers. Zij ziet de hack als een wake-upcall om naar oplossingen te kijken. ‘We moeten ethisch hacken aanmoedigen. Ethische hackers breken in in systemen zonder er iets voor terug te vragen aan de betreffende organisatie. Het is een win-winsituatie: de organisatie weet waar de zwakke punten in haar systeem zitten en de hackers kunnen dit hoog op hun cv zetten.’

Claudia Hauff, onderzoeker aan de TU Delft, ervaart meer spanning. ‘De dag voordat we onze aanvraag wilden indienen werden de NWO-systemen gehackt. Die aanvraag zou in april behandeld zijn, waardoor we mogelijk twee extra onderzoekers hadden kunnen aannemen. Dat is nu onzeker.’ Eind deze maand heeft ze een deadline voor een andere aanvraag. ‘Het is onduidelijk of die deadline wordt verplaatst. Daardoor weet ik niet of ik aan die aanvraag moet blijven werken. Maar NWO zegt niks. Die onzekerheid bezorgt me stress. De pandemie brengt al genoeg stress met zich mee.’ Het enige waar Hauff om vraagt is zekerheid: ‘Vertel het ons nu.’

Hauff wijst op de hack bij de Universiteit Maastricht in 2019 en die bij de UvA en HvA afgelopen maand. ‘Het lijkt wel een nieuwe pandemie. De Nederlandse overheid moet meer in bescherming investeren.’

‘Geen valse verwachtingen’

Belinda van der Gaag, woordvoerder van NWO, vindt het jammer om te horen dat onderzoekers teleurgesteld zijn in de informatievoorziening. ‘We hebben namelijk wel geprobeerd de onderzoekers goed op de hoogte te houden. Als wij nieuwe informatie hebben, zetten we die steeds zo snel mogelijk op de site.’

Toch is het al lang stil wat betreft de planning van de subsidieaanvragen. Van der Gaag: ‘Alles lag plat, dus we moesten alle werkzaamheden opnieuw inplannen. Het kost tijd om dat goed te doen. We willen geen valse verwachtingen scheppen door te snel met een nieuwe planning te komen.’

Van der Gaag vindt het moeilijk om te zeggen of NWO goed genoeg voorbereid was. ‘Er zijn crisisdraaiboeken en er is geoefend om dit soort inbraken te voorkomen. Maar uiteindelijk is de praktijk weerbarstig. Criminelen lopen altijd een beetje voor. Uiteindelijk is nog geen 0,02 procent van onze interne documenten gestolen. Ook dat hadden we natuurlijk liever niet gehad. Dat moge duidelijk zijn.’

Volgende week komt NWO met een update over de planning en deadlines voor de subsidieaanvragen. De organisatie verwacht de week daarna weer op te starten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden