WILD IDEE

Ontstaan diersoorten juist sneller buiten de soortenrijke tropen?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: niet ín de tropen, maar juist daarbuiten ontstaan de meeste diersoorten.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Een nieuw soort krekel, kikker, wesp, lemuuraapje en slang. Zomaar wat beestjes die recentelijk ontdekt zijn in de tropen. Als bioloog is het dan verleidelijk om te denken: daar, in die biodiversiteitshotspots, dáár zullen de meeste nieuwe diersoorten het snelst ontstaan. Mis, stelt een aan terrein winnende theorie. In de afgeladen tropische wouden en koraalriffen is het voor dieren vermoedelijk te druk of lastig om nieuwe soorten te vormen.

En dus, schrijven biologen Michael G. Harvey en co over die theorie in Science, ontstaan soorten juist sneller buiten de hotspots in de wat ‘saaiere’ gebieden, waar het met de drukte aan andere diersoorten wel meevalt en waar wisselende weersomstandigheden meer kansen geven om verder te evolueren. De nieuwe soorten trekken dan misschien zelfs vervolgens naar de tropen, zegt Harvey in een persbericht van de universiteit van Tennessee.

Wat is er zo wild aan?

‘De hypothese gaat in tegen wat intuïtief logisch lijkt’, zegt biogeograaf en biodiversiteitsonderzoeker Willem Renema van Naturalis. ‘Je zou denken dat de hotspots iets speciaals te bieden hebben, maar dat hoeft niet zo te zijn.’ Hoewel de theorie volgens Renema niet per se nieuw is, werken biologen er de laatste jaren wel veel aan.

‘We weten eigenlijk niet goed hoe het kan dat de biodiversiteit in de tropen zo groot is’, zegt populatiebioloog Isabel Smallegange van de Universiteit van Amsterdam. ‘Maar dit is echt een fascinerend idee daarover.’

Waarom zou het kunnen kloppen?

De theorie past volgens Smallegange bij wat ze in haar eigen onderzoek ziet. ‘Ik kijk naar hoe snel binnen een groep dieren veranderingen ontstaan en dat gaat vaak makkelijker in ecosystemen waar de leefomgeving veranderlijker is. Dat het ergens soms vriest of juist heel heet is bijvoorbeeld. Dat is nou precies zo’n verschil dat gematigde gebieden kenmerkt en wat je in de tropen niet hebt.’

Smallegange en Renema vinden het nieuwe bewijsstuk dat Harveys team aanlevert ook redelijk overtuigend: de wetenschappers hebben berekend met welke snelheid 1.306 soorten Zuid-Amerikaanse zangvogels zich hebben vertakt. En jawel, de snelst vertakkende groepen leven buiten de tropen, concludeert het team.

En het is niet de enige vondst die het idee bevestigt. In 2007 meenden biologen van de universiteit van British Columbia ook al te zien dat sommige zoogdiersoorten zich juist sneller vertakken buiten de tropen. En in 2018 zag onderzoeker Daniel Rabosky de regel ook al voor vissen opgaan.

Wat spreekt de theorie tegen?

Toch roept het idee ook veel vragen op. Harvey is de eerste die dat per e-mail erkent. ‘We weten niet zeker of de nieuwe diersoorten uit de koudere gebieden echt naar de tropen trekken om daar een plekje in te nemen. Het kan ook zo zijn dat er in de tropen minder dieren uitsterven.’ Dat kan komen doordat de tropen gewoon langer bestaan, omdat ze er in de ijstijden ook al waren.

Renema denkt dat er niet één stelregel geldt. ‘We doen hier zelf onderzoek naar op koraalriffen en het lijkt erop dat je per plek andere dingen ziet gebeuren. Op sommige hotspots sterven minder diersoorten uit, waar andere juist gunstiger lijken voor soortvorming. Maar het duurt wel een paar jaar voor we de resultaten hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden