Nieuws Zwart gat

‘Onmogelijk’ zwart gat stelt astronomen voor raadsel

Sterrenkundigen hebben een zwart gat ontdekt dat eigenlijk niet kan bestaan. Het is 68 keer zo zwaar als de zon, en dat is veel te zwaar. Als het resultaat klopt, zijn de ideeën over het ontstaan van zwarte gaten aan herziening toe.

Een ‘artist impression’ van het zwarte gat, met de ronddraaiende schijf waterstofgas. Op de voorgrond de ster. Beeld Jingchuan Yu / Beijing Planetarium

‘Ik hoorde het nieuws om kwart voor drie in de ochtend’, zegt zwarte-gatenexpert Selma de Mink. ‘Ik was toevallig kort wakker en scande uit gewoonte mijn telefoon. Slecht idee. Geen slaap meer gehad die nacht.’

Een zwart gat is een gebied in de ruimte met zó veel zwaartekracht dat het alles uit zijn omgeving opslokt en er zelfs geen licht meer uit kan ontsnappen. Afgelopen voorjaar presenteerden sterrenkundigen voor het eerst een ‘foto’ van een zwart gat. Dat was een kolossaal monster in de kern van een ander sterrenstelsel.

Zulke zwarte gaten kunnen miljoenen of zelfs miljarden keren zo zwaar zijn als de zon. Maar het nieuw ontdekte zwarte gat moet ontstaan zijn in de nasleep van een supernova – de explosie van een zware ster die aan het eind van zijn leven is gekomen. Die ‘stellaire’ zwarte gaten zijn hooguit 45 tot 55 keer zo zwaar als de zon. Dacht iedereen.

De ontdekking, deze week gepubliceerd in Nature, is gedaan door een groot internationaal team van voornamelijk Chinese astronomen. Het zwarte gat is zelf niet zichtbaar, maar er draait een ster omheen die wél te zien is. De baanbeweging van die ster – één rondje in 79 dagen – verraadt overduidelijk de aanwezigheid van het zwarte gat.

Kosmische slokop

Dat de kosmische slokop maar liefst 68 keer zo veel weegt als de zon, blijkt uit metingen met gloeiend waterstofgas. Dat gas draait vermoedelijk in een platte schijf rond het zwarte gat. Maar volgens De Mink, verbonden aan Harvard University, zijn dat ‘ontzettend lastige metingen’. ‘Het is een baanbrekende ontdekking – als het waar is. Maar ik ben nog niet overtuigd.’

Teamlid Stephen Justham van de Universiteit van Amsterdam snapt dat wel. Sterren kunnen eenvoudigweg niet zó zwaar zijn dat ze na de supernova-explosie een zwart gat achterlaten van meer dan pakweg 50 zonnemassa’s. Maar Justham heeft voldoende vertrouwen in de Chinese metingen, die bovendien bevestigd zijn door andere grote telescopen.

Misschien is er niet sprake van één zwart gat, denkt hij, maar van twee zwarte gaten die in een kleine baan om elkaar heen draaien, elk zo’n 35 keer zo zwaar als de zon. Dat zulke dubbele zwarte gaten bestaan, is de afgelopen jaren gebleken uit metingen aan zwaartekrachtgolven – minieme rimpelingen in de ruimtetijd.

Maar als dat zo is, valt het niet mee om het bestaan van de rondcirkelende ster te verklaren, zegt De Mink. ‘Ik zou ontzettend graag willen dat dit allemaal waar is, want ik hou enorm van mysterieuze puzzels met dubbelsterren en zwarte gaten, maar ik ben nog erg sceptisch.’

Hoe dan ook, het nieuwe zwarte gat vormt zo goed als zeker het topje van een grote ijsberg van soortgelijke objecten. Het is namelijk voor het eerst dat een ‘stellair’ zwart gat is ontdekt via de schommelingen van een ster die eromheen draait. Volgens Justham is dit ‘een voorproefje van een compleet nieuwe populatie van zwarte gaten die we nog maar net beginnen te ontdekken’.

Meer over zwarte gaten:

Luister hier onze podcast spoedcursus zwarte gaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden