Oninteressant afval voor IS-vandalen, een schat voor archeologen

Ja, dat heeft onderhand haast iedereen hem wel een keer gevraagd, zegt Victor Klinkenberg: hoe je als archeoloog vier jaar een site in Syrië onderzoekt zonder er ooit te zijn geweest. Vindplaats Tell Sabi Abyad ligt op nog geen 80 kilometer van Raqqa, de hoofdstad van het IS kalifaat. Levensgevaarlijk voor veldwerk en dus zat Klinkenberg vier jaar achter een bureau in Leiden. 'Iedereen heeft de vreselijke video's gezien van vandalen in het museum in Raqqa', zegt Klinkenberg. 'Maar de vernielde artefacten vertelden tegelijk ook maar een deel van het verhaal.'

IS-vandalen vernielden artefacten, maar daarmee niet alle verhalen. Beeld epa

Aan zijn Leidse bureau zat hij, maar wel met een schat aan gegevens uit 35 jaar minutieus Leids opgraafwerk onder leiding van de Leidse hoogleraar Peter Akkermans. 'In mijn idee is het eigenlijk goed geweest om er niet heen te kunnen, daardoor konden wij alle tijd steken in frisse analyses van bestaande data.' Daarvan was er meer dan genoeg. 'Het gezegde luidt dat elke dag opgraven tien dagen analyse betekent en dat is niet overdreven.'

Donderdag promoveert hij op de resultaten van zijn werk, onderdeel van een groter, door Europa gefinancierd onderzoek naar de Syrische vindplaats. Zijn belangrijkste nieuws: hoewel Tell Sabi Abyad vanaf circa 1200 voor Christus een voorpost was voor de militaire expansie van het Assyrische Rijk, was het geen kazerne of fort. 'Er waren een muur en een diepe slotgreppel. Maar er werd geleefd, zonder dat het een duidelijke en strakke militaire organisatie had. Mensen bakken brood, drinken, bewerken het land, bewaren hun oogst. Het komt al met al bijna huiselijk over.'

Bron voor al die inzichten is vooral het afval dat zich in de loop der eeuwen laag voor laag opstapelde. Oninteressant voor beeldenstormers van IS, maar een schat voor archeologen, vertelt Klinkenberg. 'Maar juist voor dit soort outposts was doorgaans de historische interpretatie leidend: het verhaal dat de geschreven bronnen vertelden. Ook in Till Sabi-Abyad gaan de reliëfs en kleitabletten in spijkerschrift over officiële zaken, financiën en militaire aangelegenheden en niet over het dagelijkse leven.'

Uit het afval van Tell Sabi Abyad rijst het beeld op van veel dagelijkse pragmatiek. 'Op het ene moment wordt een huis bewoond, daarna is het een crematieplaats, dan een afvaldump, dan weer een pottenbakkerij. Geen erg centraal gedirigeerd gebruik.' Wat, zegt Klinkenberg, misschien ook weer niet heel verrassend is. 'Het historische beeld van de Assyriërs is heel erg dat van extreem militarisme, vol veldslagen, brand en onthoofdingen. In werkelijkheid kan dat nooit het enige zijn waar een samenleving om draait.'

Uit de vergetelheid

Deze rubriek is een wekelijkse greep uit Nederlands onderzoek dat bijna onopgemerkt zou zijn gebleven.

Wie: Victor Klinkenberg, Universiteit Leiden

Wat: archeologie

Het onderzoek: Reading Rubbish, using object Assemblage to Reconstruct Activities, Modes of Deposition and Abandonment at the Late Bronze Age Dunnu of Tell Sabi Abyat, Syria

Vrij vertaald: Afval vertelt altijd het huiselijke verhaal

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden