Onheilspellende situatie: 'Over dertig jaar zijn Atoleilanden onbewoonbaar'

Onderzoeker Ap van Dongeren over de gevolgen van de zeespiegelstijging

Zeespiegelstijging en de daardoor verhevigde golfaanvallen maken dat veel van de circa tienduizend eilanden bij 400 atollen al rond 2050 onbewoonbaar worden. Honderdduizenden mensen zullen moeten verhuizen naar andere eilanden of naar het vasteland. 

Het Roi-Namur-eiland, onderdeel van het Kwajalein-atol in de Stille Oceaan. Foto US Army

Dat blijkt uit een nieuwe studie van de Amerikaanse geologische dienst USGS, de Universiteit van Hawaï (VS) en kennisinstituut Deltares die donderdagavond online werd gepubliceerd in Science Advances. Hetzelfde consortium voerde drie jaar geleden een vooronderzoek uit.

‘De situatie is onheilspellend’, zegt medeauteur Ap van Dongeren van Deltares. ‘We hebben voor het eerst de invloed van overslaande golven op de eilanden geschat en daarvoor nieuwe, zeer krachtige software gebruikt. De overstroming door combinatie van zeespiegelstijging en hoge golven is één effect, maar op kortere termijn blijken de schaarse zoetwatervoorraden op de atollen te veel te verzilten om voldoende drinkwater en water voor de landbouw te verschaffen.’ De onderzoekers verrichtten hun uitgebreide studie op het Roi-Namur-eiland, onderdeel van het Kwajalein-atol op de Marshalleilanden in de Stille Oceaan.

Onderzoeker Ap van Dongeren van Deltares. Fotograaf : Dirk Hol. Foto Deltares

Hoe representatief is één eiland op één atol ?

‘Het is een relatief hoog eiland en de Marshalleilanden behoren tot de hoogste ter wereld, dus als de overslag van grote golven hier al voor problemen gaat zorgen, speelt dat elders zeker. Het is ook niet zomaar een eiland, want het herbergt een grote basis van het Amerikaanse leger. Het staat vol radarapparatuur om landen in de regio in de gaten te houden. Er wonen geen mensen en niemand mag erop. De studie is betaald door het Amerikaanse leger. In de Amerikaanse Defensiebegroting is de dreigende ondergang van het eiland als probleem opgenomen. Dat is opmerkelijk, gezien de uitlatingen over klimaatverandering door de president.’

Als die ondergang geldt voor alle eilanden, kunnen we dus over dertig jaar tienduizenden klimaatvluchtelingen verwachten.

‘Vanwege de atoomproeven die de VS heeft gehouden op de Marshalleilanden, hebben de eilandbewoners het recht om naar de Verenigde Staten te verhuizen, met name naar Hawaï. Dat gebeurt nu al uit armoede, maar daar komt het klimaatprobleem bij.’

De eilanden gaan dus niet meteen kopje onder. Hoe worden ze dan onbewoonbaar?

‘Je moet je voorstellen dat atoleilanden ondergrond heel dunne lenzen van zoet water hebben, zeg maar natuurlijke bassins waarin regenwater terechtkomt. Dat gebruiken bewoners voor drinkwater en voor irrigatie van landbouwgrond. Door de zeespiegelstijging slaan golven die in Alaska ontstaan en zuidwaarts bewegen, steeds gemakkelijker over het randje van atoleilanden heen. Het zoute water dringt de bodem binnen en verzilt het zoete water in de lenzen. Er ontstaat op veel eilanden rond 2050 een omslagpunt waarop nieuwe regenval deze verzilting niet meer goedmaakt.’

Er zijn ook studies waaruit blijkt dat die stormen de atoleilanden juist doen groeien.

‘Dat klopt. Na elk storm slaat er zand weg dat op de dunne ring van het koraal ligt. Dat bezinkt elders weer, soms op en soms naast een eiland. Geologisch gezien ontstaan zo zelfs steeds nieuwe eilanden. Het probleem is dat door menselijke bewoning de structuur van het eiland is vastgelegd met huizen en straten. Een storm kan een laag van tien centimeter aan koraalbrokken op een eiland werpen. maar bewoners vegen de stoep schoon, en daarmee dit potentiële ophoogmateriaal terug in zee.’

Is er geen dijkaanleg mogelijk, of ander technisch vernuft?

‘Er is aan de zeezijde zeer weinig ruimte op de atoleilanden voor de aanleg van bijvoorbeeld mangrovebossen die zeespiegelstijging en stormen deels kunnen opvangen. Er is ook een structureel tekort aan sediment. Er zijn studies om enkele van de 1.100 Marshalleilanden op te offeren en het sediment daarvan te gebruiken om de rest op te hogen. Een dure optie. Hoe dan ook moeten de atoleilanden omhoog, dus dat betekent huizen en infrastructuur op palen. Dat bekijken we ook in een nieuwe studie in opdracht van de Wereldbank op dichtbevolkte eilandgroepen op de Marshalleilanden.’

Meer over