Onderzoekers werpen nieuw licht op oudste bijbelteksten

De oudste bijbelteksten zijn mogelijk geschreven in de 7de eeuw v.C., denken Israëlische onderzoekers. Tot nog toe is de schatting veel ruimer: van de 11de tot 3de eeuw v.C.

Een gelovige houdt een bijbel vast in een kerk in Jeruzalem. Beeld reuters

Wanneer zijn de oudste bijbelteksten geschreven? Schattingen lopen uiteen van de 11de tot de 3de eeuw voor Christus. Israëlische onderzoekers werpen een nieuw licht op het debat hierover. Ze ontdekten dat er in de 7de eeuw v.C. in het koninkrijk Juda voldoende geletterde mensen moeten zijn geweest om het samenstellen van bijbelboeken mogelijk te maken.

Het Oude Testament, waarin de eerste bijbelboeken zijn opgenomen, is het resultaat van een langdurig groeiproces: teksten werden geschreven, in grotere eenheden samengebracht en opnieuw geschreven. Dat kan alleen maar zijn gebeurd als er een zekere mate van geletterdheid bestond.

Voor of na verovering van Juda

Wetenschappers zijn verdeeld over de vraag of de oudste bijbelboeken zijn gecomponeerd voor of na de verovering van Juda door de Babyloniërs in 586 v.C. Na de val van Juda duurde het zo'n 400 jaar voordat de geletterdheid terug was op het niveau van voor de verovering.

Om na te gaan in hoeverre de kunst van het lezen en schrijven onder de bewoners van Juda was verspreid, onderzochten de Israëlische wetenschappers beschreven potscherven die zijn gedateerd rond 600 v.C. Die scherven, met oud-Hebreeuwse inscripties, zijn opgegraven bij ruïnes van de vestingstad Arad in de Negev-woestijn. Door de inscripties op zestien scherven te analyseren kwamen ze tot de conclusie dat de teksten door ten minste zes verschillende mensen zijn aangebracht.

Volgens de onderzoekers duidt dit op een ruime mate van geletterdheid in kringen van leger, priesters en bestuurders. Dat zou het mogelijk maken dat in deze periode, dus voor de val van Juda, de bijbelboeken van het Oude Testament tot stand zijn gekomen, aldus de auteurs, die hun bevindingen gisteren hebben gepubliceerd in PNAS.

De potscherven bevatten onder meer militaire opdrachten voor troepenbewegingen en bevoorrading. Het waren opdrachten die vanuit de hogere echelons werden doorgegeven aan manschappen in fort Arad. Geen van de teksten is terug te vinden in de Bijbel. Wel wordt in een van de passages gerefereerd aan de tempel in Jeruzalem.

Fascinerend onderzoek

Mladen Popovic, hoogleraar Oude Testament en het vroege Jodendom aan de Rijksuniversiteit Groningen, spreekt van een fascinerend onderzoek. Hij wijst erop dat zijn Israëlische collega's het moesten doen met weinig materiaal, waarvan de kwaliteit bovendien te wensen overlaat.

Met computertechnieken hebben de onderzoekers incomplete en gehavende letters op de scherven gereconstrueerd. Popovic vraagt zich af in hoeverre dat de uitkomsten van het onderzoek - zes verschillende schrijvers - heeft beïnvloed. 'Bij een reconstructie verlies je bepaalde karaktereigenschappen. De vraag is welk effect de reconstructie heeft op de unieke kenmerken van een schrijvershand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden