De rubberkorrels die op kunstgras worden gestrooid zouden wél schadelijk zijn, zo stellen onderzoekers van de VU in Zembla. Dit is in tegenspraak met het RIVM.
De rubberkorrels die op kunstgras worden gestrooid zouden wél schadelijk zijn, zo stellen onderzoekers van de VU in Zembla. Dit is in tegenspraak met het RIVM. © ANP

Onderzoekers VU: kunstgraskorrels mogelijk tóch schadelijk voor gezondheid

Rubberkorrels op kunstgrasvelden zijn mogelijk tóch schadelijk voor de gezondheid. Dit zeggen onderzoekers van de VU in Zembla, op basis van proeven met zebravissen.

Wat ontdekten de onderzoekers van de VU?
Zebravisjes en zebravisembryo's werden 24 uur blootgesteld aan een mengsel van water met rubberkorrels. Alle veertig embryo's waren binnen vijf dagen dood, volgroeide visjes gingen vreemd hyperactief gedrag vertonen. De onderzoekers pleiten daarom voor meer onderzoek naar de gezondheidsrisico's van kunstgraskorrels bij mensen.

Alle veertig zebravisembryo's waren binnen vijf dagen dood, volgroeide visjes gingen vreemd hyperactief gedrag vertonen

Lees ook

Hoe een Indiaas minivisje de medische wereld veroverde
De zebravis is niet meer weg te denken uit het ziekenhuislab. De organen van het Aziatische zoetwatervisje vertonen opvallende gelijkenis met die van de mens. (+)

Waarom zebravisjes als proefdier?
Zebravisjes worden steeds vaker gebruikt in onderzoek, omdat ze eenvoudig te kweken zijn en veel genetische overeenkomsten met mensen vertonen. De conclusies kunnen zeker niet één op één vertaald worden naar mensen, maar vormen volgens de wetenschappers van de VU wel aanleiding voor vervolgstudies. Onderzoeksleider Jacob de Boer: 'Ik zou ondertussen zeker niet vrolijk blijven doorsporten op die kunstgrasvelden.'
Toxicoloog Martin van de Berg van de Universiteit Utrecht, niet betrokken bij het onderzoek, sluit zich bij dat standpunt aan. 'Deze studie laat heel duidelijk zien dat schadelijke stoffen in de korrels via water gemakkelijk vrijkomen. Die kunnen dan ook via regen of afvoerwater vrijkomen.'

Maar het RIVM had toch al geconcludeerd dat kunstgraskorrels veilig zijn?
In december bracht het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een onderzoek uit, na ophef door een eerdere Zembla-uitzending over kankerverwekkende stoffen in kunstgraskorrels. Het RIVM concludeerde dat de gezondheidsrisico's 'praktisch verwaarloosbaar' zijn. De schadelijke stoffen zitten zodanig 'ingesloten' in de rubberkorrels dat ze bijna niet kunnen vrijkomen.

Maar dat klopt niet, volgens de VU-onderzoekers: er komen wel degelijk gevaarlijke stoffen vrij, anders hadden de zebravisjes in hun studie niet zo heftig gereageerd. De Boer: 'Het RIVM-rapport was op zich niet slecht, maar rechtvaardigt niet de conclusie dat het risico verwaarloosbaar is. Onze studie toont aan: dit is nog geen afgesloten zaak.'

Lees ook

RIVM: voetballen op kunstgras niet gevaarlijk
De korrels zijn niet gevaarlijk, concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) na twee maanden onderzoek.

Hoe reageert het RIVM nu?
Het RIVM laat in een verklaring weten het VU-onderzoek serieus te nemen, maar daarin vooralsnog geen 'aanvullende inzichten voor wat betreft de risicoschatting voor de mens' te zien. Daarvoor is de studie volgens hen te klein en de onderzoeksmethode - rubberkorrels flink door water heen schudden - niet representatief genoeg voor veldomstandigheden.

Het RIVM schrijft ook dat hun onderzoekers geen afgeronde publicatie van de VU konden inzien, en geen ruwe data konden bekijken. Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit, vindt dit een slechte zaak. 'Wel mensen massaal bang maken, maar niet direct alle meetcondities van het experiment openbaren: ik vind dat zeer kwalijk van zowel Zembla als de VU. Vakgenoten en het publiek moeten na zo'n alarmerend bericht direct alle details over de studie kunnen bestuderen, anders is zo'n waarschuwing onmogelijk op waarde te schatten.'

Lees ook

Politiek en economie spelen belangrijke rol in debat over kunstgras
5 vragen over kunstgras. (+)

Nederland wilde strengste kunstgraskorrels-norm
Hoe de lobby in Brussel het rubber in het kunstgras hield. (+)

'We kunnen niet zonder kunstgras'
Interview met directeur amateurvoetbal KNVB Jan Dirk van der Zee

Wat vinden Zembla en de VU van die kritiek?
De onderzoekers van de VU zeggen te werken aan een wetenschappelijke publicatie met alle meetdetails, maar de resultaten belangrijk genoeg te vinden om nu al naar buiten te brengen. Toxicoloog Van den Berg (Universiteit Utrecht), die vanwege deelname aan de Zembla-uitzending inzage kreeg in de voorlopige onderzoeksresultaten, zegt dat óók het RIVM geen openheid van zaken geeft.

'Zij hanteerden in december dezelfde methode: de resultaten snel naar buiten brengen, zonder uitgebreid wetenschappelijk rapport inclusief onderzoeksmethoden. Dat rapport is nog steeds niet beschikbaar.'

Zembla-researcher Norbert Reintjens: 'Onze belangrijkste onderzoeksvraag was: kan het boek dicht nadat het RIVM heeft gesproken? Dat bleek niet het geval. In Amerika is vorig jaar een groot meerjarig onderzoek gestart. Dan is het toch wel apart dat het RIVM al binnen twee maanden met een rapport met zo'n heldere conclusie komt.'