Nieuws Wetenschap

Onderzoekers vinden microplastics in de sneeuw op de Noordpool, die daar door de lucht zijn gekomen

Onderzoekers hebben microplastics aangetroffen in de sneeuw van het noordpoolgebied. Daar zijn ze door de lucht terechtgekomen. Dat is een nieuwe ontwikkeling, nadat de minuscule stukjes plastic de afgelopen jaren al waren gevonden in zee, zeedieren, voedsel en drinkwater. 

Onderzoekers van het Alfred Wegener Institute gebruiken de helikopter om sneeuwmonsters te maken in het poolgebied. Beeld Alfred Wegener Institut

Microplastics, stukjes plastic kleiner dan 5 millimeter, ontstaan door het uiteenvallen en slijten van grotere stukken plastic door water, zonlicht, wind en vorst. De mens kan deze deeltjes binnenkrijgen door het eten van vis en andere zeedieren. Tot nu toe was weinig bekend over de aanwezigheid van microplastics in de atmosfeer. Duitse en Zwitserse wetenschappers ontdekten dat de deeltjes zich over grote afstanden door de atmosfeer kunnen verspreiden. Door sneeuw slaan ze neer op het aardoppervlak.

De wetenschappers namen sneeuwmonsters in onder meer Bremen, Beieren, de Zwitserse Alpen en op drijvend ijs tussen Groenland en Spitsbergen. De concentraties microplastics in de poolsneeuw waren aanzienlijk lager dan die in de sneeuw in Duitsland en de Alpen. Toch zijn de concentraties in het poolgebied ‘substantieel’, schrijven de auteurs in Science Advances. De soorten plastic die werden gevonden verschilden sterk per locatie, maar vaak gaat het om stoffen die worden gebruikt in verf, vernis en synthetische weefsels.

De hoogste concentratie vonden de onderzoekers in monsters die waren genomen langs een autoweg in Beieren. Een liter smeltwater bleek daar 154 duizend deeltjes te bevallen, voornamelijk rubberdeeltjes die mogelijk afkomstig zijn van autobanden. De sneeuw in het poolgebied bevatte 14 duizend deeltjes per liter smeltwater. Dankzij een geavanceerde microscoop konden de wetenschappers ook de kleinste deeltjes analyseren. Van alle deeltjes was 80 procent kleiner dan 25 micrometer (een micrometer is een duizendste deel van een millimeter).

Tot nu toe is vooral onderzoek gedaan naar het microplastic dat mens en dier binnenkrijgen met hun voeding. ‘Nu we hebben vastgesteld dat omvangrijke hoeveelheden microplastic ook kunnen worden getransporteerd door de lucht, komt de vraag op hoeveel plastic we inademen’, laat hoofdonderzoeker Melani Bergmann van het Alfred Wegener Institut in Bremerhaven weten.

Over de gezondheidseffecten van microplastics is nog weinig bekend, stelt Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Microplastics zijn een punt van zorg voor toxicologen omdat de deeltjes in de longcellen kunnen komen en daar een ontstekingsreactie kunnen veroorzaken. Die zou uiteindelijk kunnen leiden tot een tumor. Maar we weten niet of er voldoende deeltjes in de lucht zitten om zo’n reactie bij de mens te veroorzaken. We moeten eerst meer weten over de hoeveelheden.’

Een belangrijk onderzoek, reageert voormalig hoogleraar Hans van Weenen. ‘Het laat zien dat microplastics door sneeuw uit de lucht worden ‘gewassen’. Klaarblijkelijk kunnen deeltjes over enorme afstanden door de atmosfeer worden getransporteerd.’ Hij verwijst naar een recente publicatie van Britse onderzoekers, die schatten dat een gemiddelde persoon per jaar minstens 50 duizend deeltjes microplastic binnenkrijgt met het eten en ongeveer evenveel inademt.

Van Weenen vindt dat plastics als ‘buitenaardse materialen’ zouden moeten worden beschouwd. ‘Ze horen hier gewoon niet thuis. De microplastics in de oceanen kunnen er nooit meer uit worden verwijderd. Microplastics kunnen ook niet uit de atmosfeer worden gehaald. Wel kan er veel worden gedaan aan de productie van kleine plastic deeltjes en van producten die gemakkelijk uiteenvallen en vezels veroorzaken. Dat heet preventie.’

De risico’s van microplastics: hoe kleiner, hoe gevaarlijker

Duizend dagen bewaarde Bahram Sadeghi zijn plastic afval. Met onderzoeker Heather Leslie bespreekt hij de relatie tussen plastics en het dagelijks leven.

Die relatie is vrij acuut: wetenschappers hebben in de ontlasting van personen uit diverse delen van de wereld minuscule stukjes plastic aangetroffen. Elk monster dat zij onderzochten bleek microplastics te bevatten. Over de gezondheidseffecten van microplastics voor de mens is nauwelijks iets bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden