Onderzoekers trainen bijen voor opsporen landmijnen

Kroatië onderzoekt de mogelijkheid om bijen grootschalig in te zetten bij het opsporen van landmijnen. In het land, dat op 1 juli lid wordt van de Europese Unie, is een gebied van naar schatting 750 vierkante kilometer nog bezaaid met mijnen uit de Balkanoorlog uit de jaren 90.

Een ontmijner speurt naar landmijnen in Petrinja. Beeld ap

Bijen hebben een perfecte reukzin die snel de geur van explosieven kan waarnemen, zegt bijendeskundige Nikola Kezic, hoogleraar aan de universiteit van Zagreb. Hij is tevreden over de vooruitgang van het project, waarin de bijen voedsel krijgen met de geur van de springstof TNT. Kezic leidt een deel van het door de EU gefinancierde project, dat Tiramisu wordt genoemd.

Voedsel
De training van de bijen gebeurt aan de hand van verschillende soorten voedsel, waarvan sommige minuscule deeltjes TNT bevatten, en daarnaast een suikeroplossing als beloning. Kezic zegt dat het trainen van één enkele bij niet heel ingewikkeld is, maar het opleiden van een heel bijenvolk wel.

Ook als dat slaagt, kan het nog lang duren voordat de bijen ook daadwerkelijk worden ingezet in mijnenvelden. Eerst staan nog tests met echte mijnen op het programma.

Beeld ap
Beeld ap

Doden
Bij explosies van landmijnen zijn sinds het uitbreken van de Balkanoorlog in 1991 zo'n 2.500 mensen omgekomen. Tijdens de vierjarige oorlog werden ongeveer 90.000 landmijnen in het land verspreid, meestal willekeurig en zonder plan of kaarten. In de bijna twee decennia sinds het einde van de oorlog eisten de mijnen de levens van 316 mensen, onder wie 66 ontmijners.

'Zolang dit aanhoudt, leven we in een soort terreur - zeker de inwoners van gebieden waarvan wordt vermoed dat er mijnen liggen', zegt Dijana Plestina, hoofd van het ontmijningsdepartement van de Kroatische overheid. 'Dat is natuurlijk onaanvaardbaar. Ons land kan geen vrede kennen tot dit probleem is opgelost.'

Camera's
Een bijkomend probleem is dat zelfs na een actie van ontmijners nog explosieven kunnen achterblijven. Juist op die plekken zouden bijen ingezet kunnen worden. Ze zouden dan gevolgd worden met hittezoekende camera's, zegt hoogleraar Kezic.

 
Zolang dit aanhoudt, leven we in een soort terreur - zeker de inwoners van gebieden waarvan wordt vermoed dat er mijnen liggen
Dijana Plestina
Beeld ap

Geur vervliegt
Kezic zegt dat Amerikaanse onderzoekers in het verleden al hebben geëxperimenteerd met mijnenzoekende bijen. TNT, het explosief dat in de Balkanoorlog het vaakst werd gebruikt, maakte geen deel uit van die proeven omdat de geur snel vervliegt en er na verloop van tijd slechts kleine sporen van overblijven.

Elders in de wereld worden ook ratten en honden als mijnenzoekers ingezet, maar die kunnen, in tegenstelling tot bijen, het ontstekingsmechanisme van een mijn door hun gewicht activeren.

Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.