Onderzoekers ontdekken gen voor 'oude kop'

De tijd tikt voor de ene mens écht wat sneller dan voor de ander. Onderzoekers uit onder meer Rotterdam en Leiden hebben een gen ontdekt dat een mens er tot twee jaar ouder kan laten uitzien, ongeacht of men rookt of overmatig zont. Ongeveer een op de twintig is erfelijk belast met een gezicht dat vroeg oud wordt.

Beeld thinkstock

Dragers van de ongunstige genvarianten zien er ook ouder uit als je zaken als rimpels, grijs haar en pigmentvlekken wegdenkt. Een beetje raadselachtig hoe dat komt, zegt hoofdonderzoeker Manfred Kayser van Erasmus MC desgevraagd. 'Misschien dat de huid bij mensen die drager zijn van deze varianten wat sneller zakkerig wordt.'

Wel gaat Kayser ervan uit dat de mensen om wie het gaat van binnen ook echt ouder zijn. Onder experts is algemeen bekend dat een ouder uiterlijk een duidelijke aanwijzing is voor vroegere sterfte. 'Die twee hangen met elkaar samen. Daaruit volgt dat deze mensen ook werkelijk biologisch ouder zijn,' zegt Kayser. Het is voor het eerst dat wetenschappers een blik onder de motorkap werpen bij het nogal ongrijpbare verschijnsel van er ouder uitzien.

Een ouder uiterlijk kan ontstaan door roken en veel zonnen. Maar, zo rapporteert het onderzoeksteam nu in Current Biology, het ontstaat ook bij mensen die bij de geboorte een gen genaamd MC1R in iets afwijkende vorm eekrijgen. Dat gen is normaal gesproken betrokken bij de huidkleuring, bij ontstekingsreacties en de reparatie van dna-schade. Zo'n 6 procent van de Europeanen loopt echter rond met een variant van MC1R waardoor ze er zo'n twee jaar ouder uitzien. Nog eens 30 tot 40 procent is drager van een variant die haast een jaar ouder maakt. De onderzoekers verwachten dat vervolgonderzoek meer 'genen voor een oud uiterlijk' aan het licht zal brengen.

Samenwerking met Unilever

Leuk en interessant, vindt verouderingswetenschapper David van Bodegom van Leyden Academy, niet betrokken bij de studie: 'Het leert ons weer iets over het proces.' Aan de andere kant is het effect van de genvarianten ook weer niet zo groot, benadrukt hij. 'Het scheelt één, twee jaar. Maar dat is het dan ook.' Kayser wijst er echter op dat het effect van de nu ontdekte genvarianten op het uiterlijk alleen al 'ongeveer even sterk is als dat van roken'.

Kaysers team kwam de genen op het spoor door te grasduinen in de 'Rotterdamstudie', een al 25 jaar lopend project waarbij ruim vijftienduizend Rotterdammers in detail worden gevolgd. Bij een van de deelonderzoeken schatten Britse waarnemers de leeftijd van 2.700 deelnemers in op basis van hun portretten. De bevindingen die daaruit kwamen bevestigden de onderzoekers aan de hand van twee andere reuzendatabases met medische en genetische gegevens, uit onder meer Leiden.

Saillant detail is dat Unilever samenwerkingspartner was. 'Door de geheimen te doorgronden van mensen die er jong uitzien voor hun leeftijd, kunnen we misschien nieuwe manieren vinden om iedereen er in de toekomst jonger te laten uitzien', aldus hoofdonderzoeker namens Unilever David Gunn in een persverklaring.

Vrouwen ouder beoordeeld dan mannen

Een merkwaardige ontdekking bij het onderzoek naar het 'gen voor een oud uiterlijk'. Vraag vrijwilligers gezichten te beoordelen op leeftijd, en ze schatten vrouwen iets te oud in en mannen iets te jong. Vrouwen zien er volgens het panel gemiddeld anderhalf jaar ouder uit dan ze zijn; mannen juist anderhalf jaar jonger. Dat kan betekenen, denkt onderzoeker Manfred Kayser, dat vrouwen in sommige opzichten echt sneller verouderen. Maar verouderingswetenschapper David van Bodegom betwijfelt dat: 'In alle landen en culturen leven vrouwen langer. Dat is diep geworteld in de biologie.' Misschien is er sprake van een toevalstreffer, of is er een andere verklaring. Van Bodegom': 'In dit soort onderzoeken zien we vrouwen zonder make-up en met naar achteren gekamd haar. Dat kan vertekening opleveren. We denken te weten hoe een vrouw van 30 eruitziet, maar dat beeld is gebaseerd op een vrouw die opgepoetst is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden