Onderzoekers gaan elkaar zelf subsidies toekennen

Staatssecretaris Sander Dekker gaat met wetenschapsfinancier NWO praten over een experiment waarin wetenschappers elkaar onderling rechtstreeks onderzoeksgeld kunnen toekennen. Dat heeft hij donderdag in de Tweede Kamer gezegd. Dekker nam een motie over van de ChristenUnie die op zo'n experiment aandringt.

Staatssecretaris Sander Dekker van OC&W tijdens het debat over de jaarrapportage van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.Beeld ANP

In de proef zouden alle wetenschappers een basisbudget krijgen van enkele tienduizenden euro's, waarvan ze vervolgens de helft moeten weggeven aan andere wetenschappers wier werk ze belangrijk vinden. Dat maakt ingewikkelde en tijdrovende beoordelingsrondes overbodig.

Het budget voor het experiment is volgens initiatiefnemer Eppo Bruins, Kamerlid voor de CU, te vinden in de volgende ronde van de Zwaartekrachtsubsidies voor grote onderzoeksconsortia. Daarin gaat elke twee jaar 200 miljoen euro om. De eerstvolgende Zwaartekrachtronde is in 2017.

De zogeheten ex ante-financiering van onderzoekers onderling gaat terug op een idee van de Wageningse bioloog en Spinozaprijswinnaar 2009 Marten Scheffer, die er in Den Haag al een jaar nadrukkelijk voor lobbyt. Scheffer zegt blij verrast te zijn met het initiatief van Bruins, zelf tot vorig jaar directeur van technologie-instelling STW, die geld verdeelt in de technische wetenschappen.

Scheffers gespreide beoordelingssysteem komt volgens hemzelf tegemoet aan een brede klacht over de huidige financieringsmethodes in de wetenschap. Onderzoekers schrijven voortdurend gedetailleerde projectvoorstellen die via de NWO door collega's worden beoordeeld, maar waarvan er gemiddeld slechts één of twee op de tien geld kunnen krijgen. Scheffer: 'Dat systeem kost mensen een tot twee dagen in de week, tijd die onderzoekers beter in onderzoek kunnen steken.' Volgens Scheffer is ook niet aangetoond dat het bestaande systeem de beste wetenschap oplevert; geregeld blijkt achteraf het voorstel interessanter dan het daadwerkelijke onderzoek.

De Wageningse hoogleraar deed eerder al wetenschappelijk onderzoek naar het onderlinge verdeelsysteem. Dat geeft in elk geval op papier vanzelf meer kansen aan veelbelovende onderzoekers en onderzoeksgebieden, eventueel door de verdeling van het geld een paar rondes te herhalen. Volgens Scheffer scheelt dat veel zinloze inspanning, al moeten duidelijke regels wel vriendjespolitiek uitsluiten.

Volgens CU-onderwijswoordvoerder Eppo Bruins is nu het juiste moment voor een experiment omdat de NWO (budget 700 miljoen per jaar) net op de schop is genomen en een nieuwe start maakt. 'Dit is een gelegenheid om te laten zien dat de nieuwe NWO echt nadenkt over de toekomst', zegt hij.

Bruins diende donderdag samen met de VVD ook een motie in waarin wordt gevraagd om een visie van het kabinet op de verdeling van middelen over de verschillende wetenschappen in Nederland. Vooral de exacte vakken zijn naar internationale maatstaven onderbedeeld, aldus VVD-woordvoerder Pieter Duisenberg. 'Zeker gezien onze ambities om wereldwijd in de topvijf van innovatieve landen te zitten krijgen onderzoekers daar veel te weinig ruimte.'

Hoogleraar Scheffer, van oorsprong aquatisch bioloog, werkt momenteel aan een Google-achtig rekensysteem, dat onderzoeksgeld aan de hand van de onderlinge toekenningen verdeelt. 'Zoals Google op grond van verwijzingen de meest relevante pagina's bovenaan zet, zou je dat ook bij onderzoekers kunnen doen. Als veel belangrijke onderzoekers iemands werk waarderen, is dat een belangrijk signaal, zonder dat je daarvoor ingewikkelde commissies hoeft in te stellen.'

Eerder liet de NWO al weten in principe niet tegen 'een kleinschalig experiment' met Scheffers democratische verdeelsysteem te zijn: 'Mits op een zorgvuldige wijze.' De NWO benadrukt in een reactie dat er wel extra financiering voor het experiment moet komen. 'Anders gaat het ten koste van bestaande en bewezen NWO-programma's.'

Staatssecretaris Sander Dekker (VVD) meldde vorig jaar al interesse te hebben in alternatieve financieringsmethodes. Maar die vindt hij in de eerste plaats een zaak van de NWO en de wetenschap zelf, zei hij donderdag in het overleg met de Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden