Nieuws

Onderzoek wijst uit: maki-halfaap zingt in de maat

‘I like to move it, move it’, zingt Koning Julien, de swingende ringstaartmaki uit de animatiefilm Madagascar. Het is niet vreemd dat de makers een maki kozen om de muzikale rol in de film te vertolken; maki’s produceren ritmische zang. Dat blijkt uit nieuw onderzoek, gepubliceerd in het vakblad Current Biology.

De indri: een bedreven musicus? Beeld Filippo Carugati
De indri: een bedreven musicus?Beeld Filippo Carugati

Mensen kunnen een liedje gemakkelijk herkennen als zodanig dankzij het waarnemen van ritmische categorieën. Dat wil zeggen dat de klanken ongeveer net zo lang of dubbel zo lang duren als de intervallen tussen de klanken. Sommige vogels fluiten hun liedjes ook volgens die regel, maar in primaten was een dergelijk ritme in hun klanken nog niet aangetoond.

Zingende primaten

Toch zijn ze er wel, zingende primaten. De ernstig bedreigde indri’s, ’s werelds grootste makisoort, zingen er namelijk samen op los, met lange, schelle uithalen. Stoten deze halfapen lukraak klanken uit of ligt er daadwerkelijk een ritme aan de zang ten grondslag?

Om dat uit te zoeken reisden de onderzoekers, verbonden aan het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en de universiteit van Turijn, jaarlijks een paar maanden af naar het regenwoud van Madagascar, twaalf jaar lang. Daar namen ze het gezang van 39 verschillende indri’s op, in het totaal 346 liederen, en gingen ze na of er een ritmisch patroon in de klanken te ontwaren viel.

Ritme in het regenwoud

In de liederen van de halfapen konden de wetenschappers inderdaad twee verschillende ritmische categorieën onderscheiden. Het ene ritme was isochroon, wat betekent dat de klanken dezelfde duur hebben, net als een metronoom. Het andere ritme had een dubbele duur: sommige noten waren twee keer zo lang als de noot ervoor of erna. Opvallend genoeg verschilde de absolute duur van de intervallen in het tweede ritme tussen mannetjes en vrouwtjes, volgens de onderzoekers een aanwijzing dat seksuele selectie een rol speelt.

Het is onwaarschijnlijk dat de laatste voorouder die indri-halfapen met mensen deelde al over een gevoel voor ritme beschikte, aldus de onderzoekers. De laatste voorouder die de mens met de maki deelde, leefde namelijk 77,5 miljoen jaar geleden. Het is aannemelijker dat het zangritme van indri’s onafhankelijk van de mens is ontstaan.

Ritmeperceptie

Zijn indri’s echt zo muzikaal als de nieuwe studie suggereert? Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, betwijfelt het. ‘De onderzoekers tonen aan dat de halfapen ritmische vocalisaties produceren. Of de dieren het ritme ook waarnemen, kan je op basis van deze resultaten niet zeggen. Duiven koeren bijvoorbeeld ook op een bepaald ritme, maar horen die regelmaat niet.’

Om te onderzoeken of de indri’s zich daadwerkelijk bewust zijn van de maat in hun gezang, stelt Honing een luisterexperiment voor: laat de dieren in het wild luisteren naar een lied en verander het ritme een beetje. Aan het gedrag is dan af te lezen of de verandering opgemerkt wordt of niet. Zo ja, dan onderbouwt dat het oude vermoeden van Darwin dat de mens ritmeperceptie, als belangrijke muzikale eigenschap, met alle dieren deelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden