Onderzoek: Rotterdamse dakloze leeft niet langer, maar sterft wel minder vaak door moord en zelfmoord

Rotterdamse daklozen overlijden veel vaker aan moord en zelfdoding dan de gemiddelde bevolking, maar sinds hun leefomstandigheden zijn verbeterd is het aantal sterfgevallen door geweld en zelfdoding gehalveerd. Dat blijkt uit onderzoek dat is gepubliceerd door het European Journal of Public Health.

Een dakloze in Californië. Beeld photo_news

Voor het onderzoek werkte huisarts en 'straatdokter' Marcel Slockers samen met wetenschappers van de afdeling maatschappelijke gezondheidszorg van het Erasmus MC. Ze volgden sinds 2001 tien jaar lang 2.130 daklozen, van wie er 265 overleden. In 26 procent van de gevallen was sprake van een niet-natuurlijke dood, terwijl dat noodlot slechts 4 procent van de Rotterdamse bevolking treft. Eerder al achterhaalden de onderzoekers dat daklozen elf tot zestien jaar korter leven dan de gemiddelde bevolking.

Nu is uitgezocht waaraan ze precies overlijden. Onderzoek bij daklozen is vaak ingewikkeld, vertelt Slockers, al dertig jaar straatarts in Rotterdam: 'Dan zitten ze in de bak, dan weer in een ggz-instelling ver weg of ze zijn aan het zwerven.' Toch slaagde de onderzoeksgroep erin om (op vier na) van alle overleden daklozen de doodsoorzaak te achterhalen, dankzij een team van betrokken forensisch artsen en data van het CBS. Moord en zelfmoord scoren hoog, evenals infectieziekten en psychiatrische ziekten.

Suikerverslaving

Doel van het onderzoek was het effect te achterhalen van het plan van aanpak dat in 2006 door de gemeente werd ingevoerd om de leefomstandigheden van daklozen te verbeteren: ze krijgen zorg en worden geholpen bij werk en huisvesting. De sterfte onder daklozen nam daarna niet af, wijzen de cijfers uit, maar er trad wel een verschuiving op in doodsoorzaken: de sterfte door moord en zelfmoord halveerde. De sociale maatregelen hebben volgens de onderzoekers geleid tot minder gevoelens van hopeloosheid, waardoor het risico op zelfdoding is afgenomen.

Bovendien staan daklozen minder bloot aan de risico's van de straat. Alleen leven ze daardoor gemiddeld genomen niet langer. Slockers: 'Het gaat om een groep die ongezond heeft geleefd. Als ze eenmaal een huis hebben, gaan ze vaak te veel eten. Ze blijven verslavingsgevoelig, dus ze verruilen soms een cokeverslaving voor een suikerverslaving. Ze worden dik en overlijden vaker aan hart- en vaatziekten bijvoorbeeld.'

Niet allemaal in stabiele situatie

Toch is dat winst, benadrukt hij. 'Ze gaan nu thuis dood en dat is humaner dan in wanhoop voor de trein te springen.'

Judith Wolf, hoogleraar maatschappelijke zorg aan het Radboudumc, niet betrokken bij de studie, noemt de cijfers belangrijk maar vindt dat het onderzoek te weinig gegevens bevat om een verband aan te tonen tussen het nieuwe sociale beleid, betere leefomstandigheden en de afname van niet-natuurlijk overlijden. Eerder onderzoek in de vier grote steden wijst uit dat daklozen niet allemaal in een stabiele situatie zijn beland. Eenmaal gehuisvest beseffen ze bovendien vaak hoe slecht ze eraan toe zijn. 'Het is prematuur te beweren dat dan hun wanhoop afneemt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden