Wetenschap Roken en depressie

Onderzoek: rokers hebben (iets) groter risico op manische depressie

Een roker in een rookruimte. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Rokers lijken een groter risico te hebben om manisch-depressief te worden dan niet-rokers. Dat blijkt uit een promotie-onderzoek van arts-onderzoeker Jentien Vermeulen van het UMC Amsterdam. 

Het onderzoek naar de schadelijke effecten van roken op de psyche is de laatste jaren in een stroomversnelling geraakt met – wereldwijd – honderden studies per jaar. Maar voorlopig zult u geen sigarettenpakjes in de winkel zien met daarop de waarschuwing: ‘Roken is slecht voor de psyche.’ De aanwijzingen dat roken mede van invloed is op het krijgen van depressies en psychoses, zijn dun en niet alle studies wijzen dezelfde kant op.

Circa 60 procent van de mensen met een psychische aandoening, zoals een depressie, bipolaire stoornis of schizofrenie rookt. Dat is vier keer zoveel als onder de rest van de bevolking. Er werd altijd vanuit gegaan dat een psychische ziekte aanzet tot roken, dat patiënten er zelfs baat bij zouden hebben omdat nicotine de ziekteverschijnselen zou afzwakken. Daar is nu twijfel over. Bovendien vraagt de wetenschap zich de laatste jaren af of het verband niet (ook) omgekeerd kan zijn: dat roken psychische problemen uitlokt.

De relatie roken en psyche is extra actueel vanwege het streven naar een rookvrije samenleving. Mag je psychiatrische patiënten in gesloten instellingen het roken verbieden?

Het UMC Amsterdam vindt van wel, mede op basis van het promotie-onderzoek van Jentien Vermeulen dat deze maand is gepubliceerd door het British Journal of Psychiatry. Vanaf 1 oktober is het ziekenhuis en het omliggende terrein al rookvrij. Alle academische ziekenhuizen moeten overigens van de wetgever hun terreinen op 1 augustus 2020 rookvrij hebben verklaard.

Studies naar de gevolgen van roken voor de psychische gezondheid wijzen niet allemaal dezelfde kant op, maar er zijn wel voorzichtige aanwijzingen dat roken een risicofactor is om psychisch uit balans te raken – zij het een van de vele. 

Meestal wordt dit onderzocht door grote groepen rokers en niet-rokers met elkaar te vergelijken. Promovenda Vermeulen gebruikte een nieuwe methode. Ze raadpleegde een openbare database met genetische informatie van ruim een miljoen mensen. Op basis van de genetische kenmerken die passen bij rookgedrag, concludeert de studie dat mensen die beginnen met roken een 1,5 tot 2 maal hoger risico hebben op een bipolaire stoornis. Andersom was dat oorzakelijke verband er niet: een bipolaire stoornis vergroot niet de kans dat iemand een sigaret opsteekt.

Hoe nicotine mogelijk een rol speelt bij het ontstaan van een bipolaire stoornis, is niet bekend. Vermeulen: ‘We weten dat er een hele rits chemische stoffen vrijkomt in het brein als je rookt. Die kunnen de chemische balans - onder meer de dopaminehuishouding – chronisch verstoren en zo tot stemmingsproblemen leiden. Bovendien zitten er 3500 verschillende stoffen in een sigaret. Een aantal daarvan zou ontstekingen in het brein kunnen veroorzaken.’

Wiepke Cahn, hoogleraar lichamelijke gezondheid bij psychische aandoeningen aan het UMC Utrecht las het nieuwe onderzoek op verzoek van de Volkskrant. ‘Een mooie studie op basis van een hele moderne methode, maar dit is niet meer dan een aanwijzing dat roken mogelijk een van de factoren is die een bescheiden rol speelt bij het ontstaan van bipolaire stoornissen. De kans dat iemand tijdens zijn leven manisch depressief wordt is klein, als die kans door roken 1,5 tot 2 keer groter wordt, blijft de kans alsnog klein.’

Roken en de psychiatrie:

Het dilemma van de rookvrije psychiatrie: ’s ochtends gaan patiënten massaal vanuit bed richting rookhok

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden