Onderzoek: liedje dat in hoofd blijft hangen is écht anders

Een liedje dat maar in je hoofd blijft zitten heeft écht bijzondere eigenschappen. Het tempo ligt hoog, en vaak zit er in de melodie een of ander vertrouwd patroon: op en neer als in een kinderliedje, bijvoorbeeld.

Kylie Minogue tijdens een optreden in Madrid, 2014. Beeld epa
Kylie Minogue tijdens een optreden in Madrid, 2014.Beeld epa

Dat verklaart waarom de hits Bad Romance van Lady Gaga en Somebody That I Used To Know van Gotye wél eindeloos in het hoofd blijven zitten, maar vergelijkbare recente hits zoals Just Dance van Lady Gaga een stuk minder, schrijven Britse en Duitse onderzoekers in vakblad Psychology of the Aesthetics, Creativity and the Arts. Het is voor het eerst dat het fenomeen van de muzikale 'oorwurmen' zo systematisch wordt onderzocht, stellen de wetenschappers zelf.

Zeer interessant, vindt muziekwetenschapper John Ashley Burgoyne van de Universiteit van Amsterdam de Britse bevindingen. 'Iedereen dacht altijd: opvallende, bijzondere zaken herkennen we het gemakkelijkst. Dat is immers evolutionair voordelig. Maar in muziek zien we juist: hoe conventioneler, des te makkelijker we het herkennen. Dat is een beetje raar.'

Pas als een geijkt patroon ontbreekt, zijn het weer wél de opvallende muzikale salto's en kronkels die in ons hoofd op repeat blijven staan, ontdekte het team. Zoals de 'haperende' gitaarriffs van Smoke On The Water van Deep Purple, of de rare, achtbaanachtige melodiewendingen in Intergalactic van The Beastie Boys.

Lady Gaga in 2015. Beeld epa
Lady Gaga in 2015.Beeld epa

1553 pakkende liedjes

Kelly Jakubowski van de Universiteit van Londen en collega's vroegen drieduizend mensen naar de naam van een recent popliedje dat ze maar niet uit hun hoofd konden krijgen. Dat leverde in totaal 1553 pakkende liedjes op, waarvan er 400 meer dan één keer werden genoemd. Meest genoemd na Bad Romance: het toepasselijk getitelde Can't Get You Out Of My Head van Kylie Minogue, gevolgd door Don't Stop Believing van Journey - zie de meest genoemde nummers in de Spotifylijst onderaan.

Vervolgens vergeleken de onderzoekers de oorklevers met vergelijkbare hits die net zulke hoge ogen hadden gegooid in de hitparade, maar die niemand aanmerkte als lied dat maar eindeloos in het hoofd blijft rondzingen - zoals Just Dance, ook van Lady Gaga.

Oorwurmen

Oorwurmen heten ze, liedjes die ongewild in je hoofd opduiken en daar blijven plakken. Zoals de zomerhit van 2012, Call me Maybe. Ze kunnen uren, zelfs dagen rondzingen in je brein. Hoe ontstaan ze? En hoe krijg je ze weer weg?

Smoke on the water

Dat leverde na analyse een behoorlijk beeld op van wat een oorworm tot oorworm maakt, aldus Jakubowski: 'Een aardig snel tempo met een veel voorkomende melodische vorm, of ongewone intervallen en herhalingen, zoals je hoort in de openingsriff van Smoke On The Water, of in het refrein van Bad Romance van Lady Gaga.'

Ook maakt het uit hoe vaak een hit op de radio is geweest: hoe meer gedraaid en hoe recenter de hit, des te groter de kans dat men een bepaald nummer noemde. Toch blijven niet alle veelvuldig gedraaide radiohits in het hoofd zitten, en noemden de deelnemers ook bejaarde klassiekers, zoals Bohemian Rapsody van Queen of In The Mood van Glen Miller.

Klassieke, stereotype melodievormen zijn bijvoorbeeld het omhoog en weer omlaag lopende thema dat zowel terugkeert in babyliedjes als Twinkle Twinkle Little Star, als in de hit Move Like Jagger van Maroon 5. Kennelijk is het brein toegerust om zulke thema's beter op te slaan, denkt Jakubowski. Onderzoek naar oorwormen moet dan ook licht werpen op de finesses van hoe het brein muziek onthoudt.

Zo'n negen op de tien mensen heeft minstens eens per week de ervaring om een liedje 'in het hoofd' te hebben, 'als een soort muzikale privé-screensaver', aldus de wetenschappers. Om van zo'n oorworm af te komen hebben de onderzoekers enkele tips: een ander liedje opzetten, of het nummer in kwestie nog eens tot het einde toe beluisteren. 'Veel mensen melden dat het helemaal afluisteren van de oorworm kan verhelpen dat het de hele tijd maar in je hoofd zit.'

Burgoyne wijst erop dat ook Bohemian Rapsody van Queen meermalen werd genoemd als liedje dat in het hoofd blijft steken. 'Een extreem raar liedje. Dat geeft wel aan: we gaan nooit één formule vinden wat een oorworm tot ooorworm maakt.' Bij de Queen-klassieker zal meespelen dat het lied zo'n klassieker is, denkt Burgoyne. 'Het heeft culturele betekenis, is voor veel mensen belangrijk. En dus zit het in ons hoofd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden