Ondergrondse oceaan op Saturnusmaan

De kleine Saturnusmaan Enceladus heeft een ondergrondse oceaan van vloeibaar water. Dat concluderen Europese onderzoekers op basis van metingen van de Amerikaanse planeetverkenner Cassini.

De ontdekking is van belang voor astrobiologen. Water, organische moleculen en een energiebron vormen de drie belangrijkste ingrediënten voor de vorming van leven.

Enceladus is een ijsbal met een middellijn van 500 kilometer. Enkele jaren geleden ontdekte Cassini ijle fonteinen van stofdeeltjes, ijskristallen en waterdamp aan de zuidpool van het maantje. Over het ontstaan daarvan was echter weinig bekend.

Een groep geologen en planeetonderzoekers onder leiding van Frank Postberg van de Universiteit van Heidelberg heeft nu metingen gedaan aan de samenstelling van de ijsdeeltjes die door Enceladus de ruimte in gespuwd zijn.

Ongeveer zes procent van de ijsdeeltjes blijkt veel natrium te bevatten, in de vorm van keukenzout en soda. Dat is alleen te verklaren wanneer er sprake is van een ondergrondse oceaan van vloeibaar water.

Als die oceaan lange tijd in contact staat met de gesteenten in het binnenste van de Saturnusmaan, lossen er zouten in op, net als in de oceanen op aarde. Postberg en zijn collega’s publiceren hun resultaten morgen in Nature.

In datzelfde nummer van Nature meldt een ander team onderzoekers onder leiding van Nick Schneider van de Universiteit van Colorado echter dat er in de Enceladus-fonteinen geen natriumdamp voorkomt.

Dat betekent dat het zoute water in de ondergrondse oceaan niet explosief verdampt, zoals bij een geiser in het luchtledige. Blijkbaar vindt er een veel tragere verdamping plaats, en wordt waterdamp pas in een later stadium uitgestoten.

De ijsdeeltjes die wél natrium bevatten, moeten dan gevormd zijn door directe bevriezing van het zoute water aan de ‘voet’ van de Enceladus-fonteinen, die via spleten in het oppervlak de ruimte in spuiten.

Veel planeetonderzoekers, zoals ijsmanendeskundige John Spencer van het Southwest Research Institute in Boulder, zien de natriumdetectie in de ijsdeeltjes als een sluitend bewijs voor de aanwezigheid van een ondergrondse oceaan.

Daarin zou dan trage verdamping optreden in mistige ijsgrotten onder het oppervlak. Natrium verdampt daarbij niet. Via barsten en scheuren in het ijs zou de ontstane waterdamp dan naar buiten kunnen dringen.

Schneider houdt echter nog een slag om de arm. Volgens hem zou er ook sprake kunnen zijn van verdamping van relatief warm ijs. Mogelijk zijn er zelfs verschillende processen tegelijkertijd actief.

Cassini-opname van fonteinen aan de zuidpool van Enceladus. (NASA) Beeld
Cassini-opname van fonteinen aan de zuidpool van Enceladus. (NASA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden