Ondanks de Zika-mug gewoon de straat op

'Ik maak me wel een beetje zorgen vanwege Zika, maar ik laat mijn carnaval er niet door verpesten.' Carolina Rocha (22) is zondag op een carnavalsfeest in het centrum van Rio de Janeiro en kijkt glimlachend naar het feestgedruis om haar heen. 'Ik ben al zeven maanden zwanger', vertelt ze met haar hand op haar bolle buik. 'Het risico dat er nu nog iets misgaat met mijn baby is niet zo groot.'

Beeld Rafael Fabres

Carnaval begint eigenlijk pas zaterdag, maar in Rio de Janeiro zijn ze zo dol op het evenement dat de festiviteiten al weken eerder beginnen. Hoe dichter carnaval nadert, hoe meer samba, trommels en verklede mensen die dronken door de straten struinen.

Dit jaar valt er niet zoveel te vieren. Brazilië verkeert in een diepe economische crisis waarvan het einde voorlopig niet in zicht is. De werkloosheid stijgt, de waarde van de reaal daalt en het leven wordt steeds duurder. Tot overmaat van ramp vormt Brazilië nu het epicentrum van de zika- epidemie, een door muggen overdraagbare ziekte die zich razendsnel over de rest van Latijns-Amerika verspreidt.

De Cariocas, inwoners van Rio, laten zich daardoor niet uit het veld slaan. 'Natuurlijk maken we ons zorgen om zika en de economie', zegt Diego Tavares (25), gekleed in een wit zwembroekje, hoog opgetrokken sportsokken en een indianentooi. 'Maar carnaval is er juist om al die problemen even te vergeten', aldus de bankmedewerker terwijl hij caipirinha ijs uit een plastic zakje slurpt.

Er zijn sterke aanwijzingen dat zika kan leiden tot een hersenafwijking bij ongeboren kinderen. De regering raadt zwangere vrouwen daarom aan lange kleding te dragen en veel muggenafweermiddel te gebruiken. Zwangere vrouwen uit de laagste inkomensgroep krijgen gratis afweermiddel van de regering. 'Ik smeer me twee keer per dag in', zegt de zwangere Rocha, gekleed in een kort jurkje. 'Maar met deze hitte doe ik echt geen lange mouwen aan.'

Het carnaval van Rio staat internationaal vooral bekend om de parade met de indrukwekkende praalwagens en sambadansers. Maar die vindt achter gesloten deuren plaats, en de kaartjes zijn duur. De meeste Cariocas gaan daarom voor het straatcarnaval. De hele stad staat in het teken van carnaval, het draait om plezier maken, dansen en ontsnappen aan de rauwe werkelijkheid.

Meer dan vijfhonderd bloco's bewegen zich door de stad, elk met een eigen thema, muziek en dresscode. Hoewel het publiek varieert per bloco, komt het grof genomen op hetzelfde neer: veel alcohol, schaars geklede feestvierders, luide muziek, veel lust en erotiek.

De regering probeert intussen het hoofd te bieden aan de zika-crisis. 'We kunnen deze oorlog winnen', zei president Dilma Rousseff vrijdag, refererend aan de strijd tegen de Aedes Aegypti-mug, de boosdoener die zika, dengue, gele koorts en chikunkunya verspreidt. Ze benadrukte de rol van de bevolking daarbij: 'Kerken, voetbalteams, vakbonden, iedereen moet de strijd aangaan met stilstaand water.'

Beeld epa

Tweehonderdduizend militairen gaan van deur tot deur om muggenlarven te doden. In Rio gaan bestrijdingsteams naar plaatsen waar zich tijdens carnaval grote mensenmassa's zullen concentreren. Speciaal voor het carnaval heeft de regering het Xô Zika (verdwijn zika)-bloco in het leven geroepen. Medewerkers mengen zich tussen de feestgangers en delen t-shirts, ballonnen en opblaasbare knuppels uit met daarop 'Xô Zika'. Ze hebben ook informatiefolders waarin wordt uitgelegd hoe je thuis muggen kunt tegengaan.

Ondanks de inspanningen is het onvermijdelijk dat het virus zich verder zal verspreiden. Alleen al in Rio worden een miljoen toeristen uit de hele wereld verwacht. 'Zika heeft een incubatietijd van zeven tot tien dagen', vertelt Alberto Chebabo, voorzitter van de vereniging van infectiologie van Rio de Janeiro. 'Veel toeristen worden hier gestoken, maar krijgen pas in hun thuisland zika.'

Chebabo juicht de maatregelen van de regering toe, maar vindt ze rijkelijk te laat. 'We hebben al dertig jaar dengue-crises in Brazilië en het probleem met de Aedes Aegypti is nog altijd niet opgelost', aldus de infectioloog. 'Er moet worden geïnvesteerd in betere waterinfrastructuur. Wat de regering nu doet is dweilen met de kraan open, het ontbreekt aan een lange termijnvisie.'

Dansen op het Tiradentesplein

Op het Tiradentesplein in het centrum van Rio dansen zondag honderden feestvierders rondom een sambaband. De thermometer geeft 40 graden aan, het ijskoude bier vloeit rijkelijk. Het zweet op de halfnaakte lichamen vermengt zich met de glitters en confetti die door de lucht dwarrelen. Er wordt volop geflirt, gekust en gevoosd.

Aan de rand van het plein zit Vanessa Dally (26) met haar man en vijf maanden oude dochter. 'Het is goed dat de regering de bevolking bewust wil maken van stilstaand water in huis', vindt ze. 'Maar de autoriteiten schieten zelf ernstig tekort.' Ze wijst op een berg afval even verderop. 'Moet je zien hoe smerig deze stad is', zegt ze met opgetrokken neus. 'Na een regenbui zijn die afvalbergen ideaal voor muggen.'

Dally heeft verschillende zwangere vriendinnen die dit jaar thuis blijven tijdens het carnaval. 'Ze zijn bang voor zika', vertelt ze. 'Ze blijven binnen met de ramen dicht.' Zelf peinst ze er niet over binnenkort weer zwanger te worden. 'We hebben sowieso geen haast', zegt ze. 'Maar als we nu een tweede hadden gewild, hadden we zeker even gewacht.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden