Ondanks de doorbraak van dit jaar blijft de Nobelprijs een mannending

Maar liefst drie vrouwen krijgen dit jaar een Nobelprijs. David Pendlebury voorzag het...

Citatie-teller David Pendlebury van de Amerikaanse informatiemakelaar Thomson Reuters in Philadelphia hield het zelf op chemicus Jaqueline Barton van Caltech voor de Nobelprijs scheikunde van dit jaar, vanwege haar veelgeprezen werk aan de elektrische eigenschappen van dna. Maar dat het woensdag de Israëlische Ada Yonath van het Weizman Instituut werd, stemt hem niet minder opgetogen.

Pendlebury: ‘In mijn analyses zie ik al jaren de vrouwen oprukken in de bovenste 1 procent van de topwetenschappen. Dat begint zich nu ook voorzichtig in Nobelprijzen uit te betalen.’ Op termijn, zegt hij ook, zullen in sommige disciplines evenveel vrouwen als mannen winnen. In chemie studeren al meer vrouwen af dan mannen.

Kenners noemen de Nobelprijsweek 2009 nu al een historische. Maar liefst drie keer kreeg een vrouw een Nobelprijs in een wetenschappelijke categorie. Behalve Yonath – die met anderen de structuur ophelderde van de eiwitfabriek in de cel – waren dat maandag Elizabeth Blackburn en Carol Greider met de geneeskundeprijs voor hun studies naar de beschermende uiteinden van het dna, de telomeren.

Sinds de eerste prijs in 1901 was het verschijnsel van twee vrouwen in hetzelfde jaar nog niet voorgekomen. Wel kreeg één vrouw, Marie Curie, twee maal een Nobelprijs: in 1903 (natuurkunde) en in 1911 (chemie). De jongste Nobelprijzen brengen het totale aantal vrouwen sinds 1901 op 39 (Marie Curie dubbel geteld), van wie er twee wonnen in de natuurkunde, vier de scheikunde en tien in de fysiologie/geneeskunde . Deze zestien vormen een kleine 3 procent van de in totaal 530 Nobelprijzen die sinds 1901 samen in de natuurkunde, scheikunde en geneeskunde zijn toegekend.

In de afgelopen tien jaar wonnen 27 personen een Nobelprijs geneeskunde, onder wie vier vrouwen. In de chemie was een van de 25 Nobelprijzen voor een vrouw: Yashov, dit jaar. Uitzondering is natuurkunde: bij de 28 winnaars was er vanaf 2000 niet één vrouw.

Hoe dan ook is 2009 een uitzonderlijk jaar, zegt Pendlebury, die voor Thomson Reuters al twintig jaar voorspellingen doet voor de Nobelprijzen in de natuurwetenschappen en de economie. ‘Drie vrouwen is een unicum.’

Hamvraag voor hem is of de oorzaak van de opmars van vrouwen bij het Nobelprijscomité in Stockholm ligt of in de wetenschappen zelf. Dat is minder duidelijk dan hij graag zou willen, ten dele omdat uiteindelijk niet de cijfers beslissen, maar een comité met eigen opvattingen en voorkeuren.

Van Pendlebury’s prognoses zaten er maar twee van de twintig totaal naast; topwetenschappers die in een bepaald jaar hoog genoteerd stonden, kregen de prijs soms pas in latere jaren. Maar citaties tellen geeft in elk geval een heel behoorlijk idee van de vijvers waarin het Nobelprijscomité vist, noteert Pendlebury in een onlangs verschenen analyse van twee decennia voorspellen.

Pendlebury voorzag dit jaar in elk geval de drie winnaars van de prijs voor fysiologie of geneeskunde: Blackburn, Greider en hun mannelijke collega Jack Szostak van Harvard. Blackburn staat in de annalen van Thomson Reuters als highly cited: in de categorie moleculaire biologie en genetica hoort zij bij de 1 procent meest genoemde auteurs (pakweg 250 namen), met zes zeer veel geciteerde artikelen in het afgelopen decennium. Voor Szostak geldt hetzelfde: top 1 procent en twee toonaangevende artikelen.

Hun medewinnaar Greiber is volgens de statistieken van Thomson net iets minder prominent: wel top 1 procent, maar toch net een streepje minder.

Ada Yonath, die mede de structuur van het celribosoom ontrafelde, stond eigenlijk helemaal niet op de radar, dit jaar niet en ook niet eerder. Geen top 1 procent, en toch een Nobelprijs, dat kan dus ook? Pendlebury: ‘Yonath beweegt tussen biochemie en moleculaire biologie en valt zo in elk veld afzonderlijk net wat minder op. Maar alles bij elkaar is ze absoluut Nobelprijsklasse.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden