Omstreden 'bijen-insecticide' treft ook zwaluw en spreeuw

Niet alleen bijen, ook vogelpopulaties ondervinden ernstige schade van 'neonicotinoïden', de meest gebruikte klasse insecticide ter wereld. De gifstoffen doden zoveel insecten, dat de vogels te weinig te eten hebben en in aantal teruglopen, stellen Nijmeegse wetenschappers in Nature.

Een boerenzwaluw voert haar jong. Dit is één van de vijftien soorten. Foto Radboud University, Jouke Altenburg

Dat is 'sterk bewijs' dat 'het debat over de bijen het grotere plaatje heeft gemist', schrijft de niet bij de studie betrokken ecoloog Dave Goulson in een commentaar in Nature. De gedupeerde vogels eten immers geen bijen, maar insecten waarvoor doorgaans minder aandacht is, zoals muggen en vliegen.

'Het gaat hier om de bulk van insecten die als voer dient voor veel organismen', zegt Ruud Foppen van Sovon Vogelonderzoek Nederland. 'Daarover zijn nauwelijks meetgegevens. Maar ondertussen zien we dat er zoveel is veranderd dat het nu meetbaar is in de vogelwereld.' Ook andere experts signaleren dat er een 'instorting' gaande is van de insectenwereld.

De wetenschappers spreken van een sluipend maar schrikbarend proces. 'Er is hier iets aan onze aandacht ontsnapt', zegt Foppen. 'De vogels vallen niet dood neer; de meest aannemelijke verklaring is dat ze niet genoeg voer hebben. Dus zie je de vogelpopulaties overal waar dit gif wordt gebruikt achteruit kachelen.'

Een volwassen spreeuw in de wei. Foto Radboud University, Jouke Altenburg

Gif
Voor hun onderzoek vergeleken Nijmeegse onderzoekers zeven jaar vogelwaarnemingen met meetgegevens over het neonicotinoïde imidacloprid in slootjes en andere wateren. Hoe meer gif er in het water zat, des te sneller nam het aantal insecten etende vogels af. Van de vijftien onderzochte vogelsoorten zijn er veertien getroffen: daaronder soorten als de spreeuw, boerenzwaluw, grote lijster, veldleeuwerik, ringmus, geelgors en gele kwikstaart.

Neonicotinoïden werden eind jaren negentig binnengehaald als nieuw wondermiddel tegen onder meer bladluis. In ons land wordt jaarlijks ruim 10 duizend kilogram imidacloprid ingezet.

Keerzijde is echter dat het gif langzaam afbreekt en insecten zenuwschade toebrengt die zich langzaam ophoopt. Al in de jaren negentig sloegen bijenexperts daarom alarm: het insecticide zou bijenkolonies verzwakken en tenminste gedeeltelijk bijdragen aan de geheimzinnige sterfte onder bijenvolkeren.

Een boerenzwaluw voert haar jong. Foto Radboud University, Jouke Altenburg

Verbod
Vorig jaar besloot Brussel daarom tot een moratorium op drie van de vijf bekendste neonicotinoïden. Dat tijdelijke verbod is echter afgestemd op de bijen; zo'n 85 procent van de neonicotinoïden in ons land is nog gewoon toegestaan. In april legde staatssecretaris Sharon Dijksma nog een motie van de Tweede Kamer om alle neonicotinoïden te verbieden naast zich neer.

Maar de verdwijnende vogels zetten het probleem op scherp. Vogelbescherming Nederland zegt in een reactie 'geschokt' te zijn door de onderzoekscijfers uit Nijmegen. 'Vogelbescherming roept de politiek op per direct het landbouwgif imidacloprid te verbieden', aldus de organisatie. 'Vogels die leven op het boerenland hebben het al moeilijk: sinds de jaren '60 van de vorige eeuw is het aantal met 60 procent afgenomen.'

Staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische Zaken. Foto anp