OM start voor het eerst strafrechtelijk onderzoek naar uitvoering euthanasie door arts

Een arts die vorig jaar in een verpleeghuis euthanasie pleegde op een zwaar demente patiënt heeft mogelijk strafbaar gehandeld. Het Openbaar Ministerie (OM) liet donderdag weten een strafrechtelijk onderzoek te beginnen. Dat is voor het eerst sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002.

Volgens de wet is euthanasie op zwaar demente personen toegestaan, mits de betrokken artsen zich houden aan de zorgvuldigheidseisen voor levensbeëindiging. Beeld ANP

Volgens de wet is euthanasie op zwaar demente personen toegestaan, mits de betrokken artsen zich houden aan de zorgvuldigheidseisen voor levensbeëindiging. Zo moet er sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden en moet de patiënt een vrijwillig en weloverwogen verzoek hebben gedaan.

Van dat laatste was in dit geval geen sprake, oordeelden de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) eerder dit jaar. De RTE, die alle gevallen van euthanasie achteraf beoordelen, speelden de zaak daarom door naar het OM voor een strafrechtelijke beoordeling. Later beslist het OM of de arts vervolgd wordt.

De verdachte arts, een specialist ouderengeneeskunde, beëindigde in het voorjaar van 2016 het leven van een 74-jarige ernstig demente, wilsonbekwame vrouw, zo blijkt uit het rapport van de RTE. De patiënte heeft 'nimmer mondeling om euthanasie verzocht en er lag geen duidelijke schriftelijke wilsverklaring'.

In haar wilsverklaring schreef de vrouw dat ze 'niet geplaatst wilde worden in een instelling voor demente bejaarden. (...) Dit wil ik beslist niet meemaken.' Ook stelde ze: 'Vertrouwende, tegen de tijd dat de kwaliteit van mijn leven zodanig slecht is geworden, dat ik op mijn verzoek euthanasie zal worden toegepast (sic).'

Toen het steeds slechter met haar ging, gaf ze thuis regelmatig aan dood te willen. 'Maar niet nu.' Nadat haar huisarts uitlegde wat euthanasie inhield, zei ze dat ze dit te ver vond gaan. Over een eventuele opname in een verpleeghuis zei ze: 'Oké, misschien dan.'

Terugtrekkende beweging

Tijdens het intakegesprek bij het verpleeghuis vroeg de echtgenoot van de vrouw om over te gaan tot uitvoering van de euthanasie. De arts sprak daarna niet met de patiënte over de euthanasie, maar het viel de arts tijdens langdurige observaties op dat de vrouw 'tussen de regels door' een doodswens uitte. Op de vraag of ze dood wilde antwoordde ze echter meermaals: 'Nu nog niet hoor, het is nog niet zo erg!'

Ook de uitvoering van de euthanasie, zeven weken nadat ze in het verpleeghuis kwam wonen, was onzorgvuldig, aldus de RTE. Zo voegde de arts een slaapmiddel toe aan de koffie van de patiënte, om te voorkomen dat ze zich zou verzetten tegen de aanleg van het infuus en het inbrengen van de dodelijke stof.

Bovendien ging de arts door met de euthanasie toen de patiënte bij de aanleg van het infuus op een zeker moment 'een terugtrekkende beweging' maakte. 'Bij de uitvoering van de levensbeëindiging moet dwang, maar ook de schijn van dwang, tot elke prijs worden voorkomen', stelt de RTE.

De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) laat weten teleurgesteld te zijn in de beslissing van het OM om een onderzoek in te stellen. 'Dit is triest voor een dokter die uit barmhartigheid handelt en denkt alles zorgvuldig te doen', zegt een woordvoerder. 'En voor de naasten van de patiënt is dit ook verschrikkelijk.'

Specialist ouderengeneeskunde, auteur en columnist Bert Keizer vindt het juist goed dat het OM deze zaak onderzoekt. Hij wijst op een 'paradoxale paragraaf in de euthanasiewet', waarin staat dat bij wilsonbekwamen een eerder opgestelde schriftelijke verklaring in de plaats kan komen van een mondeling verzoek.

'Die paragraaf is een bananenschil', zegt Keizer. 'Artsen worstelen met euthanasie bij demente patiënten. Via een rechtszaak zouden we helderheid kunnen scheppen, zodat artsen weten wat is toegestaan en op welke manier.'

Lees hier meer over het euthanasievraagstuk

En opeens was het moment voorbij
De wet laat het toe, toch gebeurt het nog nauwelijks: euthanasie bij zwaar dementerenden. Het verhaal van het gezin (niet van het bovenstaande verhaal, red.) van een man die euthanasie kreeg toen hij zelf niet meer duidelijk kon maken dat hij dood wil, toont het dilemma. 'Juist toen het 5 voor 12 was, was hij minder duidelijk.' (+)

Hoe voltooid leven tot splijtzwam van de formatie uitgroeide

Niet het klimaat, niet de arbeidsmarkt, niet het belastingstelsel: de grootste hobbel bij de formatie is stervenshulp bij voltooid leven. Hoe kon een onderwerp dat slechts een kleine groep raakt zo groot worden? (+)

ChristenUnie: de ongrijpbaren van het Binnenhof
Komende week wordt de formatie hervat. Of de laatste fase is aangebroken, hangt mede af van de ChristenUnie. Een partij die zich moeilijk laat vangen. 'God is geen dictator op een wolk.' (+)

SGP'er Van der Staaij in Wall Street Journal: 'In Nederland doodt de dokter je nu'
De SGP zet haar strijd tegen uitbreiding van de euthanasiewetgeving voort in het buitenland. Partijleider Kees van der Staaij publiceerde vandaag een opiniestuk in het Amerikaanse The Wall Street Journal. Het stuk heeft als kop: 'In the Netherlands, the doctor will kill you now.' Van der Staaij waarschuwt voor een glijdende schaal: 'Komt er een dag dat het normaal is voor oude mensen om een pil te nemen en simpelweg te verdwijnen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden