factcheckCoronavirus

Ogenschijnlijk gezonde mensen vallen letterlijk om van coronavirus – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: in China vallen mensen plotseling om door het coronavirus.

Een man draagt een masker in een winkelcentrum in Shanghai.Beeld AFP

Van wie komt die claim?

‘Weer een video uit de quarantainezone. Iemand valt plotseling neer op straat en je ziet de omstanders schrikken.’ Opgetekend door Max Howroute, die sinds de coronavirusuitbraak opmerkelijke video’s uit China deelt. Van ogenschijnlijk gezonde mensen die plotseling omvallen gaan heel wat video’s rond. Zoals een vrouw die vlak bij een bureau begint te wankelen en flauwvalt. Of een man die over een parkeerplaats slentert en daarna op het asfalt neerkomt. Dat toont volgens Howroute aan dat het coronavirus gevaarlijker is dan de autoriteiten beweren. Onder meer de gratis krant Metro en enkele grote Britse bladen namen de beelden en verhalen over.

Klopt het?

Buiten kijf staat dat de mensen op de video’s plotseling op de grond vallen. Of dat aan het coronavirus ligt, is een tweede. Zo komt het weleens voor dat oudere filmpjes worden verspreid als illustratie van een nieuwe gebeurtenis. Peter Burger, nepnieuwsonderzoeker aan de Universiteit Leiden, kijkt of zulke herverpakking hier ook speelt.

Hij gebruikt daarvoor vrij toegankelijk videofactcheck-gereedschap: de website InVid. Daar zijn de video’s in stukjes te knippen en beeldje voor beeldje terug te zoeken op internet, om te zien of ze oud en hergebruikt zijn. We voeren zelf ook de video’s in. Dan blijkt dat de filmpjes in elk geval niet eerder op internet hebben gestaan.

‘Ik kan zo snel niet bewijzen dat de filmpjes dateren van vóór de corona-uitbraak’, zegt Burger. ‘Maar ook niet dat ze recent zijn.’ Een typisch probleem: de beelden bevatten te weinig herleidbare teksten die direct te koppelen zijn aan de uitbraak in Wuhan. Dat frustreert meer factcheckers, zegt Burger, verwijzend naar een analyse van mediaplatform Poynter. Zeker omdat er veel onzin rondzingt: zo betrapt een journalist van The Atlantic filmpjesverspreider Max Howroute op meerdere onwaarheden.

Ook een factcheck van Snopes.com draait op niets uit – de checkers kunnen niet hard maken wat er echt of nep is aan de video’s. Tot nu toe zijn slechts twee voorbeelden van omvallende mensen wél te herleiden tot feiten; beide keren bleek het niets met het coronavirus van doen. Zo is de vrouw die in een Maleise supermarkt plots dood zou zijn neergevallen door de infectie overleden aan een onverwachte hartaanval, bevestigde haar familie op de factchecksite BOOM.

Een blik van medische experts verandert weinig aan de zaak. ‘Mensen vallen nu eenmaal weleens om’, zegt Jan Kluytmans, arts-microbioloog in het Amphia-ziekenhuis. ‘Zulke beelden zeggen daarom niet zo veel.’ Mariet Feltkamp, arts-viroloog aan het Leids Universitair Medisch Centrum, ziet eveneens tekenen van flauwvallen. ‘Door lang staan, zoals de man naast zijn koffer, of extreme spanning kan er te weinig bloed naar de hersenen stromen en vallen mensen om.’ Bij virusinfecties, zeker als de hersenen ontstoken zijn zoals de geruchten suggereren, liggen mensen doorgaans al in bed voordat er ernstigere problemen optreden: dus plots neervallen lijkt haar dan onwaarschijnlijk.

Eindoordeel

De beelden uit China laten weliswaar omvallende mensen zien, maar het is onwaarschijnlijk dat dat direct iets met de coronavirus-uitbraak te maken heeft.

Lees meer over het coronavirus

Vijf Nederlandse passagiers in quarantaine op cruiseship bij Yokohama
Het coronavirus dat begon in de Chinese miljoenenstad Wuhan verspreidt zich door heel China – en de rest van de wereld. Niet alleen mensen worden erdoor geraakt, maar ook de economie krijgt een knauw. Het laatste nieuws houden we bij in dit liveblog.

China komt met eigen versie van Volkskrant-interview over Coronavirus
Op Wechat, de Chinese versie van Whatsapp, kwam verslaggever Marije Vlaskamp erachter dat haar gesprek met ambassadeur Xu Hong in het Chinees uitgeschreven was. Maar niet helemaal compleet.

Uiteenlopende reacties van Aziatische landen op het coronavirus
Wat te doen als het aantal met het coronavirus besmette burgers in je land oploopt? De landen in Zuid- en Oost-Azië reageren verschillend.

Hoe voelt het om in quarantaine te zitten vanwege het coronavirus? Onze China-correspondent vertelt
Dit weekend keerden vijftien Nederlanders terug uit China vanwege het coronavirus. Onze China-correspondent Leen Vervaeke, zelf Belgisch, vloog met hen mee en zit nu met acht andere Belgen in quarantaine. ‘We mogen geen onderling contact hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden