Ode aan Mussolini onder 300 ton wegende obelisk

Voor toekomstige generaties verstopten Italiaanse fascisten een ode aan Mussolini onder een enorme obelisk. Historici menen de tekst te hebben achterhaald en presenteren die woensdag.

Fascisten marcheren in de jaren dertig op het Foro Mussolini in Rome. Op de achtergrond de obelisk van 300 ton, met daarin een boodschap voor toekomstige generaties. Beeld getty

Benito Mussolini, van 1922 tot 1945 leider van fascistisch Italië, wist hoe hij zijn tijdgenoten moest bespelen. Maar hij wilde ook indruk maken op het nageslacht. Dat moest - voor het geval de twintigste eeuw ooit in de vergetelheid zou raken - worden doordrongen van de grote daden die Mussolini als een messias of de reïncarnatie van een Romeinse keizer meende te hebben verricht.

Met dat oogmerk liet hij in 1932, op de tiende verjaardag van zijn Mars op Rome, een 300 ton wegende obelisk plaatsen op het Foro Mussolini, het huidige Foro Italico, dicht bij de Tiber, ten noorden van Vaticaanstad. Op initiatief van Renato Ricci, de leider van de fascistische jeugdbeweging, werd in het fundament van dit monument een metalen kistje aangebracht met de gekalligrafeerde verheerlijking van de 'Duce', de Codex Fori Mussolini.

Twee classici, Bettina Reitz-Joosse (Rijksuniversiteit Groningen) en Han Lamers (Humboldt Universiteit Berlijn en Katholieke Universiteit Leuven), menen te weten met welke woorden Mussolini werd gememoreerd. In Italiaanse archieven en bibliotheken hebben zij drie, vrijwel identieke, Latijnse teksten aangetroffen, waarvan zij aannemen dat ze overeenkomen met de tekst onder de obelisk voor de Duce. Vandaag maken zij hun vondst wereldkundig.

De tekst, indertijd opgesteld door de classicus Aurelio Amatucci, was bedoeld voor toekomstige generaties. Het document bevat zo'n 1.200 woorden en bestaat uit drie delen. Het eerste heeft betrekking op de opkomst van het fascisme en de veronderstelde heldendaden van Mussolini in de eerste tien jaren van zijn regime. Hij zou Italië hebben gered, toen het na de Eerste Wereldoorlog in anarchie dreigde te verzinken, en hij zou het prestige van het land in de wereld hebben hersteld.

Het tweede deel van de Codex gaat over de jeugdbeweging van fascistisch Italië. Het derde deel is een bouwkundige beschrijving van de obelisk en het gebouwencomplex dat daaromheen had moeten verrijzen (volgens een ambitieus plan, dat maar ten dele is verwezenlijkt). Kennelijk hield men rekening met de mogelijkheid dat het Foro Mussolini ooit in verval zou raken. Aan de hand van de Codex zou het nageslacht zich een beeld kunnen vormen van het complex zoals het er in Mussolini's glorietijd had uitgezien.

Mussolini in 1937. Beeld ap

Dat de Codex in het klassieke Latijn van Livius en Cicero is opgesteld, is volgens de onderzoekers geen toeval. 'Enerzijds wilden de fascisten daarmee een verbinding leggen met het Romeinse keizerrijk. Maar ook zagen zij Latijn als een eeuwige taal, die dus ook door toekomstige generaties zou worden verstaan. De fascisten wilden het Latijn, dat zich volgens hen bij uitstek leende voor de overdracht van hun ideologie, reanimeren. Ze zagen het als de voertaal van een Fascistische Internationale onder Italiaanse leiding. Maar dat feestje ging niet door, al was het maar omdat Mussolini door Hitler werd overvleugeld.'

De obelisk van Mussolini staat er in Rome nog net zo bij als in 1932, inclusief de inscriptie 'MVSSOLINI DVX'. Het typeert de tamelijk ontspannen manier waarop Italianen omgaan met hun fascistische verleden. Niet lang geleden toonde de voorzitter van de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden enig begrip voor de suggestie van een hoogbejaarde partizanenleider de inscriptie weg te halen. Ze oogstte kritiek van vrijwel alle politieke partijen - rechts én links: het fascisme is een vloek, maar wel onlosmakelijk verbonden met de nationale geschiedenis. Een monument uit die tijd aanpassen aan de huidige norm? Dat doe je dus niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.