NWO-voorzitter: weg met die tijdslurpende loterij om onderzoeksgeld

Weg met die tijdslurpende loterij om onderzoeksgeld, betoogt NWO-voorzitter Stan Gielen. Maar ook de universiteiten moeten hun verantwoordelijkheid nemen.

NWO-voorzitter Stan Gielen. Beeld Aurélie Geurts

Al bij zijn aantreden bij wetenschapsfinancier NWO, vorig najaar, stond het bij de Nijmeegse decaan en biofysicus Stan Gielen op zijn lijstje: de aanvraagdruk. Onderzoekers die massaal tijd steken in subsidieaanvragen die nauwelijks kans maken, dat is frustrerend. En ook geldverspilling.

Vorig jaar vroeg de Tweede Kamer bij monde van CU-Kamerlid Eppo Bruins (zelf afkomstig uit het technisch onderzoek) of dat niet efficiënter kan. Terecht, zegt Gielen op zijn werkkamer in Den Haag. 'Maar ook als de motie Bruins er niet had gelegen, waren we hiervan werk gaan maken. De aanvraagdruk is iedereen een doorn in het oog en de kwestie was veel te lang blijven liggen.'

Nu is er een notitie met maatregelen. Probleem opgelost?

'Nee, dat is te stellig. Financiering is internationaal een probleem geworden, hebben we vastgesteld. We moeten het probleem kleiner maken.'

Gewoon meer geld voor al die onderzoekers is niet de oplossing?

'Er is altijd behoefte aan meer onderzoek en dus meer geld. Maar het belangrijkste is het geld efficiënter te verdelen over goede voorstellen. Ook eventueel meer geld.'

Hebben de universiteiten het probleem niet veroorzaakt door al hun jonge onderzoekers aan te sporen vooral bij NWO geld te vragen?

'Het is een combinatie van groeiende studentenaantallen, onvoldoende budget, veel meer promovendi en minder vaste aanstellingen. Ik begrijp dat wel. Anderzijds, toen ik decaan in Nijmegen was, stuurde ik niet zomaar iedereen naar NWO. We keken goed wie er een redelijke kans zou maken en wie niet. Die moesten dan nog maar even wachten.'

U hebt de nieuwe maatregelen al met de universiteiten besproken?

'Er is geen document getekend, maar alle rectores onderschrijven de maatregelen. Terwijl het ook daar een omslag vraagt, vooral in het personeelsbeleid. Men moet zich realiseren dat het aantal plaatsen voor onderzoekers in Nederland beperkt is. Er wordt te veel gedaan alsof dat niet zo is. En dan is NWO het afvoerputje.'

U zegt: NWO wil niet langer het personeelsbeleid voor jonge onderzoekers doen?

'Het komt erop neer dat elke keer dat wij iemand afwijzen, die persoon meteen een groot probleem heeft. Universiteiten moeten zich dat beter realiseren en zich inspannen om goede mensen bij zich te houden en hun de kans geven aan een cv te werken.'

U wilt ook dat mensen meer naar Europa gaan, voor ERC-beurzen en subsidies uit het programma Horizon 2020. Alsof je daar zoveel kans maakt...

'De slaagkans bij de ERC is vergelijkbaar met die in Nederland bij NWO, de meeste klachten hoor je over Horizon 2020. Waar we heen willen is dat mensen niet alles tegelijk proberen: Europa én NWO. Je kunt maar één ding tegelijk goed doen. Daarom zeggen we: eerst Europa, voor de vakgebieden waar dat relevant is, en als je daar net miszit springen we bij.'

U gaat een handtekening van de universiteit vragen op elke aanvraag voor een persoonlijke beurs. Waarom?

'Wat we nu zien is dat jonge onderzoekers eerst een project schrijven en daarna gaan shoppen waar ze het kunnen uitvoeren. Dat is veel te ongewis. Wij zeggen: eerst shoppen en dan aanvragen. De inbedding van het onderzoek binnen de universiteit is een bepalende factor voor succes. De onderzoeker maakt dan ook veel meer kans op een fatsoenlijke aanstelling daarna.'

Dan uw voornemen op 25 procent honorering uit te komen, pakweg tweemaal zoveel als nu. U gaat daartoe binnenkomende voorstellen permanent beoordelen. Dat zal leiden tot een stormloop aan het begin van het jaar, op een nog steeds beperkt budget.

'Je moet waarborgen inbouwen om het niet uit de hand te laten lopen. Dat kan bijvoorbeeld zoals bij de EU: als het voorstel beneden een bepaald niveau blijft, mag je na een aanvraag twee jaar geen nieuwe aanvraag indienen. Mensen moeten dus meer nadenken over wat ze doen. Wij zeggen liever in oktober: mensen, het geld is op, dus stop met indienen, om te voorkomen dat hele volksstammen totaal voor niks aanvragen schrijven.'

Al met al is er in decennia niet zo hard over het NWO-systeem nagedacht. Bent u als bestuurder stiekem niet ook een beetje blij met de aanvraagcrisis?

'Die crisis is een bron van zorgen, frustratie en teleurstelling. Wetenschap is hard, maar zo hard is niet nodig. Ik zit hier als iemand die lang profiteerde van het systeem. Ik doe nu community service met de overtuiging dat goede wetenschappers beter verdienen.'

Lees ook: NWO komt met maatregelen voor meer kans op subsidie voor onderzoek

Zinloos zoveel tijd en dus geld te steken in aanvragen voor wetenschappelijk onder zoek dat toch nooit zal worden uitgevoerd. De NWO komt daarom met maatregelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden