Amolf-zonnecelonderzoeker Bruno Ehrler kreeg in 2017 een NWO-Vidi-beurs van 8 ton.
Amolf-zonnecelonderzoeker Bruno Ehrler kreeg in 2017 een NWO-Vidi-beurs van 8 ton. © Amolf / Mark Knight

NWO komt met maatregelen voor meer kans op subsidie voor onderzoek

Zinloos zoveel tijd en dus geld te steken in aanvragen voor wetenschappelijk onderzoek dat toch nooit zal worden uitgevoerd. De NWO komt daarom met maatregelen.

Wetenschapsfinancier NWO neemt de komende jaren een reeks maatregelen om de kans op het binnenhalen van onderzoekssubsidie te verhogen naar een op vier. Universiteiten moeten daartoe veel selectiever worden in wat ze bij NWO aanvragen en vaker uitwijken naar Europese geldbronnen voor onderzoek.

Daarnaast wil de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ook de stapeling van geld bij een handjevol topwetenschappers tegengaan. Een van de mogelijkheden die NWO bestudeert is het verlenen van maximaal één beurs tegelijk aan een individuele onderzoeker.

NWO en de universiteiten worstelen al jaren met een vloedgolf aan subsidieaanvragen van onderzoekers

Dat staat in een notitie die de organisatie vandaag publiceert. NWO verdeelt ongeveer 800 miljoen euro per jaar overheidsgeld over onderzoekers en is daarmee een grote wetenschapsfinancier. De maatregelen worden onderschreven door de rectores van alle Nederlandse universiteiten, die betrokken zijn geweest bij de voorbereiding. Het ministerie van OCW stemde vorige week in met de ingrepen.

NWO en de universiteiten worstelen al jaren met een vloedgolf aan subsidieaanvragen van onderzoekers, die vaak maar een kleine kans maken om te worden gehonoreerd. Doorgaans is die niet groter dan 13 tot 18 procent van de aanvragen. Maar ook in alle afgewezen aanvragen, de overgrote meerderheid dus, hebben wetenschappers weken of zelfs maanden onderzoekstijd gestoken. Vorig jaar vroeg de Kamer de minister om maatregelen.

Efficiëntie

NWO-voorzitter: weg met die tijdslurpende loterij om onderzoeksgeld

Weg met die tijdslurpende loterij om onderzoeksgeld, betoogt NWO-voorzitter Stan Gielen. Maar ook de universiteiten moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Lees hier het interview met Stan Gielen. (+)

Volgens NWO is het zaak in de Nederlandse wetenschap voortaan efficiënter met tijd en geld om te springen. Daartoe moet het personeelsbeleid voor jonge onderzoekers aan universiteiten op de schop. Die financieren steeds minder eigen promovendi en laten onderzoekers massaal geld aanvragen bij NWO, zo de kans op succes tegelijk kleiner makend. Aanvragers die geen financiering krijgen, vertrekken daardoor soms noodgedwongen uit de wetenschap.

De notitie stelt voor dat faculteiten stimuleren dat hun beste onderzoekers een aanvraag indienen. De universiteit moet vervolgens toezeggen de aanvrager een plaats te bieden als hij het geld krijgt. Daarnaast gaat NWO over op een systeem waarbij voor hetzelfde budget als nu waar mogelijk het hele jaar aanvragen kunnen worden ingediend. In principe het beste kwart van de aanvragen wordt dan gehonoreerd. Nu gebeurt dat in ronden, waar soms honderden aanvragen binnenkomen, rijp en groen. Nadeel van het nieuwe systeem is dat het budget al voor het eind van het jaar op kan zijn.

Inzage in de resultaten

Afspraak is dat we elke stap een half jaar vooraf aankondigen

NWO-voorzitter prof. Stan Gielen

Universiteiten moeten inzage krijgen in de resultaten van de beoordeling, waardoor ze voor het eerst kunnen overwegen onderzoekers met een hoge waardering alsnog met eigen geld aan zich te binden.

Een bijzondere maatregel is dat NWO geld gaat reserveren voor beginnende onderzoekers die bij een Europese onderzoeksaanvraag net buiten de boot vallen. Wie nét geen ERC-starterbeurs van 1,5 miljoen euro heeft gekregen, komt dan zonder nieuwe aanvraag in te dienen alsnog voor een persoonlijke Vidi-beurs (8 ton) van NWO in aanmerking.

Terughoudender is de Haagse wetenschapsfinancier over het voorstel van de Wageningse hoogleraar Martin Scheffer om onderzoekers het beschikbare geld veel meer onderling te laten verdelen en uitruilen. Onderzoekers zouden dat immers zelf het beste kunnen en niet al het geld komt bij slechts een paar toppers terecht. De Kamer vroeg vorig jaar om een experiment in die richting, maar voor het zover is, wordt eerst wetenschappelijk onderzoek opgetuigd om de voor en nadelen van zo'n systeem in kaart te brengen.

NWO overweegt paal en perk te stellen aan het zogeheten Mattheus-effect, waarbij een relatief kleine groep gezichtsbepalende onderzoekers een groot deel van de projectsubsidies binnenhaalt ten koste van talloze anderen. Onderzocht wordt of een systeem als in Zwitserland kan worden ingevoerd, waarbij elke onderzoeker maar één beurs tegelijk kan krijgen. De hoogte daarvan kan dan wel sterk verschillen.

Alle maatregelen zullen geleidelijk worden doorgevoerd, zegt NWO-voorzitter prof. Stan Gielen in een gesprek met deze krant. 'Afspraak is dat we elke stap een half jaar vooraf aankondigen. Schokken in het systeem is wel het laatste waarop we zitten te wachten.'