ANALYSENieuwe lockdown

Nu de hamer te licht bleek, grijpt het kabinet naar de sloopkogel

Ook kapperszaken moeten sluiten, dus wordt er de hele avond doorgewerkt. De aanvragen om op de valreep nog geknipt te worden, blijven binnenstromen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Ook kapperszaken moeten sluiten, dus wordt er de hele avond doorgewerkt. De aanvragen om op de valreep nog geknipt te worden, blijven binnenstromen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een lockdown is het dan toch geworden, met alles erop en eraan. Maar waarom? De kinderen waren toch niet besmettelijk en in het ‘nieuwe normaal’ hoefde toch lang niet alles dicht?

De ‘hamer’ om de opbollende grafiek met stijgende besmettingen mee ‘plat te slaan’. Twee maanden geleden is het alweer dat premier Rutte en coronaminister De Jonge die metafoor gebruikten om te zeggen wat ze met het virus van plan waren. Met een horecasluiting, inperking van de groepsgrootte en meer teststraten zou men de tweede golf wel eventjes bedwingen.

Maar vandaag komt Nederland erachter wat een hamer ook is: een botte bijl. Weg is het doseren van maatregelen, van tafel het gemiezemuis over hoe het voortplantingsgetal R van het virus nu met 95 procent zekerheid minstens eentiende onder de 1 zal komen. Men zet de beuk erin: de boel op slot, tot we ruim een maand verder zijn en het januari is.

Één regel

Het nieuwe spel kent maar één regel: de bewegingen, en daarmee de onderlinge contacten van mensen, op alle mogelijke manieren tegengaan, duidt hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss (Radboud UMC). ‘Wat echt hard nodig is, is dat het aantal contactmomenten teruggaat. We zien aan alles dat we te veel onderweg zijn en te veel ontmoetingen hebben.’ Ontmoetingen, waarbij het virus van mens tot mens kan gaan. En hoe klein die kans soms ook is: ‘Dat wordt nu gestopt’, verwacht Voss.

Ook de scholen moeten eraan geloven. Opmerkelijk, omdat zeker jonge kinderen het virus niet vaak doorgeven. In Italië volgden wetenschappers minutieus wat er na de schoolvakantie gebeurde in 41 schoolklassen. Op de basisscholen raakten 14 kinderen besmet. Maar van de 266 medeleerlingen en volwassenen met wie ze in contact waren geweest, raakte er maar één besmet: een doorgeefkans van slechts 0,38 procent. Op middelbare scholen ligt die kans 17 keer hoger, berekenden de Italianen.

Maar aan zulke rekenarijen heeft het kabinet nu even geen boodschap. Want denk ook eens aan de ouders en grootouders die hun kinderen en kleinkinderen nu niet naar school hoeven te brengen. Die daarna misschien nog even langs een winkel gaan of bij elkaar op de koffie. Al met al duwt het sluiten van scholen het getal R gemiddeld tweetiende punt naar beneden, bleek uit een Schotse analyse van de eerste lockdown in 131 landen.

Van hard naar steeds harder

Vooral de ruk omhoog van het aantal besmettingen van de laatste dagen geeft de doorslag, denkt Voss. ‘Er moest ook echt iets gebeuren. Het transmissiegetal R was in heel Nederland weer aan het toenemen.’ Want dat is het verraderlijke van een R-getal dat boven de 1 zit: het aantal besmettingen neemt dan niet geleidelijk toe, in een rechte lijn omhoog, maar exponentieel, met een vermenigvuldigingsfactor, van hard naar steeds harder.

De gevolgen liegen er niet om. Laat het reproductiegetal een poosje vieren tot boven de 1, becijferde RIVM-hoofdwetenschapper Jaap van Dissel vorige week bij een presentatie, en nog voor de jaarwisseling hebben we naar schatting 100 duizend besmettelijke mensen in het land, net zoveel als op 13 maart. Met een R van 1,5 – één geïnfecteerde besmet gemiddeld anderhalf anderen – komt het aantal geïnfecteerden voor half januari zelfs uit op 300 duizend, veel meer dan er ooit in ons land zijn geweest.

Voss kan zich erover verbazen. Over de schijnbare gewenning die veel mensen hebben gekregen voor de aantallen van afgelopen dagen: negenduizend, tienduizend, achtenhalfduizend. ‘En 200 duizend nieuwe gevallen op een dag in de VS vinden we idioot veel’, zegt hij. ‘Terwijl wij omgerekend net zo hoog zitten, want de VS heeft bijna twintig keer zoveel inwoners.’

Lees ook:

Het kabinet ziet zich genoodzaakt om extra maatregelen te nemen. Waarom is het niet gelukt om met de huidige regels de tweede golf te bedwingen? Een analyse aan de hand van negen mogelijke verklaringen.

Ook in het centrum van Amsterdam hadden de winkeliers gehoopt met de kerstverkopen een deel van hun verlies van dit jaar te kunnen compenseren. ‘De nieuwe lockdown bezorgt mij buikpijn.’

Als rond het middaguur het bericht doorsijpelt dat Nederland toch weer in lockdown moet, stromen de winkelstraten vol. Het is opeens topdrukte bij de kapper en er wordt snel een kerstboom gekocht.

Afgelopen dinsdag wilde premier Rutte nog niet op een zwaardere lockdown vooruitlopen, nog geen week later besluit het kabinet tot ingrijpende maatregelen. Waarom is het menens? We belden met datajournalist Serena Frijters.

Het nabespreken van de corona-persconferenties is een bittere noodzaak, weten docenten van Zadkine Startcollege. Omdat studenten er niet naar kijken, maar ook: omdat ze niet in corona geloven.

In Duitsland gaan de scholen dicht vanwege de oplopende coronabesmettingen. Ook in Nederland leven er zorgen over uitbraken in klassen, zowel op de middelbare scholen als op de basisscholen. Zijn de scholen dan toch de achilleshiel van het coronabeleid?

Volg het laatste nieuws over de maatregelen in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden