'Nou' en 'dinges' waren voorbode van alzheimer bij Reagan

Het taalgebruik van Ronald Reagan verschraalde al tijdens zijn presidentschap op een manier die wetenschappers in verband brengen met de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer. Dat blijkt uit een analyse van de spontane antwoorden van Reagan op vragen van journalisten tijdens 46 persconferenties tussen 1981-1988.

De Amerikaanse president Ronald Reagan tijdens een persconferentie in het Witte Huis in 1985. Tussen 1981 en 1988 ging de woordenschat van de inmiddels overleden president achteruit.Beeld ap

Reagans taalgebruik werd minder precies. Ook zijn woordenschat liep terug, terwijl het aantal stopwoordjes toenam. Pas in 1994, zes jaar na zijn presidentschap, kreeg Reagan de diagnose alzheimer. De studie in Journal of Alzheimer's Disease levert niet het bewijs dat de kwaliteit van de besluitvorming erdoor werd aangetast.

De onderzoekers waren niet zozeer geïnteresseerd in de persoon Reagan, maar ze wilden weten of de achteruitgang van spreektaal een graadmeter is voor alzheimer. De voormalige president bleek daarvoor de ideale figuur omdat hij de enige alzheimerpatiënt is van wie zoveel spontane teksten bewaard zijn gebleven, voorafgaand aan zijn diagnose.

Simpele woorden

De ontwikkeling van de spreektaal van Reagan werd vergeleken met die van gezonde leeftijdsgenoten en die van zijn opvolger George Bush - van wie 101 persconferenties werden ontleed. Daaruit bleek dat Reagan steeds vaker terugviel op dezelfde, simpele woorden en evenredig veel stopwoorden ging gebruiken als 'in principe', 'eigenlijk' en 'nou'. Ook grossierde hij in nietszeggende aanduidingen als 'ding', 'zoiets' en 'iets'. De spreektaal van Bush daarentegen bleef constant van kwaliteit.

Van geschreven taal was al bekend dat een teruggang in complexiteit verband kan houden met alzheimer. Dat blijkt onder meer uit analyses van de romans van Iris Murdoch en Agatha Christie. Murdoch overleed aan de ziekte, Christie had die vrijwel zeker ook onder de leden. De twee gingen, naarmate ze ouder werden, steeds kortere zinnen gebruiken met een steeds beperktere woordenschat en eenvoudiger grammaticale structuren.

Philip Scheltens, directeur van het VUmc Alzheimercentrum, is enthousiast over de studie. 'Dit bevestigt dat aan de officiële diagnose alzheimer een lange fase vooraf gaat waarin mensen onder meer dingen vergeten, minder goed kunnen plannen, moeilijk op woorden kunnen komen. Nu kunnen we die zaken alleen achteraf aan alzheimer toeschrijven, maar we willen natuurlijk sneller in staat zijn om patiënten helderheid te verschaffen of het alzheimer is of bijvoorbeeld een burn-out.'

Ronald Reagan in 1981.Beeld The White House

Besluitvormingskwaliteit

Ook Scheltens denkt niet dat alzheimer in een vroeg stadium de kwaliteit van de besluitvorming van - in dit geval - een president aantast. 'Mogelijk wel de besluitvaardigheid en het vermogen snel overzicht te krijgen over een situatie.'

De mentale staat van Reagan was al voor zijn verkiezing onderwerp van debat in de VS. Tijdens verkiezingsdebatten in 1980 maakte Reagan vaak zijn zinnen niet af en verviel hij nogal eens in herhalingen. De Amerikaanse neurowetenschapper Gottschalk zag dat als een mogelijke indicator van alzheimer. De zoon van Reagan schreef dat zijn vader last kreeg van alzheimer rond 1983.

In deze nieuwste studie laten de auteurs de mogelijkheid open dat het taalgebruik van Reagan achteruitging door de aanslag op zijn leven in 1981 en de daarop volgende operatie. Dat acht Scheltens onwaarschijnlijk. 'Een narcose is zelden de veroorzaker van mentale problemen. Hooguit versnelt een narcose het proces.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden