Nog steeds een bange oermens

Week in wetenschap

Begin dit jaar overleed de dwarse Zweedse statisticus Hans Rosling. Zijn laatste boek over denkfouten zou iedereen moeten lezen.

De Zweedse statisticus Hans Rosling, die begin dit jaar overleed, was een dwarse denker. Beeld Reuters

Deze week is de Duitse zeemijn geruimd waar ik al jaren dagelijks tweemaal met het pontje over het IJ overheen was gevaren. Het ding werd op het Markermeer tot ontploffing gebracht, wat mooie televisie opleverde en mij onvermijdelijk aan mijn vroegere leraar wiskunde deed denken. Die vertelde ooit dat hij nooit aan boord van een vliegtuig stapte zonder een bom in zijn tas. De kans dat twee mensen een bom zouden meebrengen, was namelijk klein.

We lachten om de opzichtige denkfout en ik ben de lessen kansrekening bijgevolg nooit vergeten. Zo werkt goed onderwijs.

Begin februari overleed de Zweedse statisticus en gezondheidswetenschapper Hans Rosling, slechts 68 jaar oud en volgens Time een van de honderd invloedrijkste denkers in de wereld. Tot op het World Economic Forum in Davos hield hij praatjes over het feit dat mensen niet kunnen nadenken. Zijn TED-talks zijn miljoenen keren bekeken. Nu ligt er zijn laatste boek en ik denk oprecht dat iedereen Feitenkennis moet lezen.

Feitenkennis behandelt tien al te menselijke misvattingen over hoe het gaat met de wereld. Het gaat, is Roslings conclusie, veel beter met de wereld dan we geneigd zijn te denken. We zijn rijker, beter opgeleid, gezonder dan ooit.

Roslings feiten zijn overtuigend. Het gaat beter met de wereld. Hijzelf was echter vooral geïnteresseerd in de vraag waarom we denken van niet. Dat is geen kwestie van domheid, of van politieke stemmingmakerij.

Het is een kwestie van ingebakken instincten, die zomaar eens tot de oertijd terug zouden kunnen gaan. We denken haast vanzelf in goed en kwaad, in arm en rijk, in gezond en ziek. We hechten meer waarde aan slecht nieuws dan aan goed. We focussen op gevaar. We zien incidenten aan voor het geheel. We denken dat alles een reden heeft. We denken dat iedereen zou moeten denken zoals wijzelf. We denken dat iemand de boosdoener moet zijn. We willen nú iets doen, niet later.

Allemaal instincten die in een gevaarlijke wereld vermoedelijk heel nuttig zijn. Maar die nergens op slaan in een wereld waar de meeste directe gevaren in feite zijn geweken. In een week dat we ruzie maken met Poetin, de cv-ketel en de koe in de ban doen, en boos zijn op graaiende topmannen, is het goed te bedenken waarom de oermens in ons dat zo belangrijk vindt. Lees Rosling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.