NieuwsNobelprijzen

Nobelprijs geneeskunde gaat naar ontdekkers van hepatitis C

Nog geen dertig jaar zaten er tussen de ontdekking van hepatitis C, het vinden van een test, een medicijn, genezing en eliminatie van de vaak dodelijke ziekte. Het is te vergelijken met de uitvinding van antibiotica. De Nobelprijs is daarom volkomen verdiend.

De Nobelprijs voor de geneeskunde is maandag toegekend aan drie virologen voor hun ontdekking van het hepatitis C virus. De Amerikanen Charles Rice en Harvey Alter en de Brit Michael Houghton krijgen samen een miljoen euro en een erepenning omdat ze volgens het Nobelcomité met hun werk ‘een geweldige bijdrage’ hebben geleverd aan de genezing van een ernstige, soms dodelijke ziekte die internationaal tientallen miljoenen mensen treft.

Het hepatitis C virus veroorzaakt een ontsteking in de lever die kan uitmonden in leverschade en zelfs leverkanker. Jaarlijks overlijden wereldwijd 400 duizend mensen aan de gevolgen van het virus, dat vooral via bloed wordt overgedragen. Het was Harvey Alter die ruim dertig jaar geleden ontdekte dat patiënten na een bloedtransfusie soms een onbekend virus bij zich droegen. Hepatitis B, ook bloedoverdraagbaar, was toen al een jaar of twintig bekend, maar dit nieuwe virus was anders, vermoedde Alter. Hij toonde aan dat het virus kon worden overgedragen op chimpansees.

Genetische code

Zijn Britse collega Michael Houghton slaagde er vervolgens in om de genetische code van die nieuwe ziekteverwekker te isoleren, waarmee hij eigenlijk de echte ontdekker van het virus is, zegt hoogleraar Joost Drenth, aan het Nijmeegse Radboud UMC gespecialiseerd in hepatitis C. Aan de hand van dat genoom, de landkaart van het virus, werd het mogelijk om de antistoffen te vinden die het lichaam maakt in reactie op het virus, en dat zou later weer van groot belang zijn voor de ontwikkeling van een test.

Charles Rice tenslotte toonde aan dat het virus in staat was om zich te vermenigvuldigen en bij apen ziekteverschijnselen kon veroorzaken die vergelijkbaar waren met die van mensen met de virusinfectie. Drenth, over die ontdekking: ‘Als je weet hoe een virus zich verspreidt en ziek maakt, dan kun je uitzoeken hoe je daar de rem op zet.’

De afgelopen decennia is dankzij de komst van bloedtesten voor hepatitis C een belangrijke verspreidingsroute van het virus gedwarsboomd. Virusoverdracht kan plaatsvinden via het gebruik van vervuilde naalden of (ruig) seksueel contact, maar net als in veel andere Westerse landen hebben in Nederland de meeste patiënten de ziekte ooit opgelopen door een transfusie met besmet bloed. Inmiddels wordt al het donorbloed op hepatitis C gecontroleerd. 

Genezen

De ontdekkingen van de drie wetenschappers hebben daarnaast het pad geplaveid voor de ontwikkeling van medicijnen die het virus zo effectief bestrijden dat patiënten daadwerkelijk genezen. Eén pil per dag, een paar maanden lang en de virusinfectie verdwijnt bij 95 procent van de patiënten, ook bij de ernstig zieken. Voor het eerst is er hoop op uitroeiing van de ziekte, schrijft het Nobelcomité. Het gebeurt maar zelden dat er een medicijn op de markt komt waarmee definitief kan worden afgerekend met een ernstige ziekte. Niet voor niets maken artsen een vergelijking met antibiotica, een ontdekking waarvoor 75 jaar geleden al de Nobelprijs werd toegekend.

Nederlandse leverartsen zijn al een tijd lang druk bezig met het opsporen en oproepen van alle naar schatting 20 duizend hepatitis C-patiënten, om hen de nieuwe medicatie te kunnen geven. Drenth verwacht dat de ziekte over maximaal tien jaar Nederland uit is.

Drenth: ‘In nog geen dertig jaar tijd van de ontdekking van het virus naar een test, een medicijn, genezing en de eliminatie van een ernstige ziekte, deze Nobelprijs is volkomen terecht.’ Laureaat Harvey Alter zei het vlak na de bekendmaking zo: ‘Het is fenomenaal om te zien dat zoveel mensen nu genezen.’

Het nieuwe hepatitis-medicijn werkt geweldig maar het middel was aanvankelijk zo duur dat het  bekend kwam te staan als de duizend-dollar-pil.  ‘Dit medicijn kan iets wat geen enkel ander medicijn kan en daar maakt de fabrikant uitbundig gebruik van', zei hoogleraar Joost Drenth erover. Inmiddels is er volop concurrentie en is de prijs gezakt.

Wie winnen dit jaar de Nobelprijzen? De Volkskrant-voorspelling voor de geneeskundeprijs was (bijna) goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden