De ruimtekei
De ruimtekei © ESO/M. Kornmesser

Nieuws dat meelift op nepnieuws, kan dat kwaad?

De week in wetenschap

Wat werd iedereen opgewonden over de ruimtekei die zo uit Star Trek leek te komen. Jammer dat het nepnieuws was.

Soms heeft een journalistieke concurrent gewoon een geweldig goed idee. Die concurrent is in dit geval het Britse wetenschapsweekblad New Scientist, oplage meer dan 160 duizend wereldwijd. Vorige week had het blad een special over onze goedgelovigheid.

Ik neem aan dat geen serieuze wetenschapper een seconde heeft gedacht dat Oumuamua een vliegende schotel was

Prachtige verhalen stonden erin, die duidelijk maakten dat de mens van nature geen kritische denker is, of een scherp analyticus. Als het even kan vervallen we in vertrouwde schema's en versimpelde interpretaties. Daar is in de evolutie natuurlijk alle reden voor geweest. Iets dat geel is en aan een boom hangt, is vast een banaan en anders zien we later wel weer.

Maar in tijden van nepnieuws is het misschien toch oppassen geblazen met onze neiging om de wereld te begrijpen zelfs waar die onbegrijpelijk is. De makers van nepnieuws, lijkt het, weten steeds beter wat we lekker makkelijk vinden om te denken en weten.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie zou tussen 2007 en 2012 miljoenen dollars in ufo-onderzoek gestoken hebben

Ik moest aan die New Scientist-special denken toen deze week ruimtekei Oumuamua weer volop in het nieuws was: een buitenmodel ruimtekei van 200 bij 20 meter die een tijd geleden onder veel publieke opwinding door ons zonnestelsel zeilde. Het leek verdorie wel een extragalactisch ruimteschip en dus kwam er een campagne waarbij iedereen kon meeluisteren naar het geruis van het object. Ik neem aan dat geen serieuze wetenschapper een seconde heeft gedacht dat Oumuamua een vliegende schotel was. Maar ze moeten wel hebben gedacht: wat geeft het, als mensen hierdoor enthousiast worden over sterren en planeten en de kosmos, dan is dat mooi meegenomen. Het nonnieuws deze week was dat er niks te horen was geweest. In Nature verschenen tegelijk de echte meetresultaten van de passage. Vermoed wordt dat het een komeetachtige ijsbrok is, die toevallig door roodverbrand koolstof voor verdampen wordt behoed.

Dat haalde ook de krant, ik vermoed omdat het óók ging over dat rare buitenaardse ding waar iedereen het al weken over had.

Nieuws dat meelift op nepnieuws, kan dat kwaad? Ja, dat kan kwaad en het best is dat geïllustreerd met ander nieuws van deze week: dat het Amerikaanse ministerie van Defensie tussen 2007 en 2012 miljoenen dollars stak in ufo-onderzoek. Dat geld ging vooral naar vriendjes van een slimme senator, die niet eens rapporten schreven over vermeende close encounters.

Echt geld naar nep onderzoek. Was dat maar in echte wetenschap gestoken. Desnoods saaie.