NieuwsNertsen

Nieuwe vorm corona onder nertsen jaagt Denen de stuipen op het lijf. Terecht?

Een coronavirus met veranderde stekels heeft de Deense autoriteiten zo de stuipen op het lijf gejaagd, dat men deze week plotseling besloot alle 17 miljoen nertsen van het land te ruimen en 280 duizend Denen in lockdown te brengen. Maar hoe terecht de paniek is, is lastig in te schatten.

Nertsen in Noord-Jutland, Denemarken. Beeld EPA
Nertsen in Noord-Jutland, Denemarken.Beeld EPA

Vrijdag maakte de Deense premier Mette Frederiksen bekend dat zeven gemeenten in het ‘nertsengebied’ in het noordoosten van het land op slot gaan om verspreiding van het virus tegen te gaan. ‘De ogen van de wereld zijn op ons gericht’, aldus de premier. Een dag eerder kondigde Frederiksen al aan de hele nertsensector van het land te ruimen.

Directe aanleiding is de ontdekking van een virusvariant die ‘een serieus gevaar voor de volksgezondheid en voor de ontwikkeling van een vaccin’ zou vormen, aldus Frederiksen. Twaalf mensen zijn inmiddels met de variant besmet, van wie er drie direct door de nertsen.

Vier mutaties

Rond de nertsenfarms gaan volgens Deense wetenschappers inmiddels vijf nieuwe clusters (‘families’) van het coronavirus rond. Eén lid van cluster nummer vijf baart de meeste zorgen: een virusvariant met vier veranderingen aan de uitsteeksels die hij gebruikt om cellen te infecteren. Aanwijzingen dat de mutant mensen erger ziek zou maken zijn er niet, benadrukte gezondheidsminister Magnus Heunicke op een persconferentie.

Maar het virus, met een paar chemische bouwblokjes minder en drie gewijzigde aminozuren aan zijn stekels, zou zich wel gemakkelijker kunnen ontworstelen aan een van de vaccins die momenteel worden getest, blijkt uit een technische toelichting van het Deense vaccininstituut het Statens Serum Institut (SSI). Bij laboratoriumexperimenten bleken menselijke antistoffen inderdaad minder greep op het gemuteerde virus te hebben.

Vier andere gemuteerde nertsenvirussen worden momenteel nog onderzocht. Vast staat wel dat ook daarbij virussen zitten met subtiele veranderingen aan hun stekels. In totaal heeft het SSI zeven mutaties van het spike-eiwit waargenomen. ‘Het ergste scenario is dat we in Denemarken een nieuwe pandemie lanceren’, ziet infectieziektenspecialist Kåre Mølbak al gebeuren.

Idioot

Maar in het buitenland slaan sommige kenners de Deense paniek met verbazing gade. Virussen zoals het coronavirus veranderen immers altijd, ook als ze rondgaan onder de mens. ‘Idioot’, noemt hoogleraar genetica Francois Balloux (University College London) de verklaring van de Denen dat het nertsenvirus misschien ongevoelig is voor vaccins zelfs. En ‘onverantwoord’.

‘Er ontstaan voortdurend duizenden mutaties in Sars-Cov-2’, reageert hij, verwijzend naar de formele naam van het virus. ‘Het feit dat er een paar worden waargenomen bij nertsen, verandert nog niet de virussen die in omloop zijn bij de mens. Als het virus door deze mutaties beter zijn menselijke gastheer zou infecteren, zouden ze al in hoge frequentie rondgaan.’

Viroloog Wim van der Poel (Wageningen Universiteit) wijst erop dat het land al langer met besmettingen op zijn nertsenfarms worstelt. Zo bleek het virus al bij een van de eerste Deense nertsenboerderijen waar het werd aangetroffen een mutatie te hebben opgelopen aan zijn uitsteeksels. ‘Maar die mutatie heeft zich toen niet verspreid. Ik denk dat ze nu gewoon hebben gezegd: tot hier en niet verder, nu gaan we rigoureuze maatregelen nemen.’

Gevaarlijke cocktail

Dat nertsen een belangrijke brandhaard zijn voor het nieuwe coronavirus, is na uitbraken in onder meer Nederland, Polen, Spanje en de VS wel duidelijk. Het virus is voor de dieren niet buitengewoon dodelijk, maar kan wel gemakkelijk van nerts naar nerts springen – en weer van nerts naar mens. Een gevaarlijke cocktail, die ook Nederland er al toe bewoog de sector vervroegd op te doeken, in maart volgend jaar.

Maar de stap van Denemarken gaat nog iets verder: het is voor zo ver bekend voor het eerst dat een land een hele landbouwsector vernietigt uit voorzorg tegen ziekte. Alleen Hongkong ging er in 1997 al eens toe over om alle 1,2 miljoen kippen in het territorium te doden, nadat er bij de dieren een voor de mens extreem dodelijke griepvariant opdook.

Denemarken is de grootste producent van nertsenbont ter wereld: het land voorziet in meer dan een kwart van de wereldmarkt. In totaal zijn in het land 207 nertsenboerderijen besmet. Nertsenvarianten van het coronavirus maken inmiddels al de helft van alle besmettingen uit die men in Noord-Denemarken aantreft, aldus de autoriteiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden