Nieuws Tijgerstrepen op Enceladus

Nieuwe theorie verklaart mysterieuze tijgerstrepen op ijsmaan Enceladus

Ze zijn uniek in het zonnestelsel, de mysterieuze barsten in het ijs op Saturnus-maan Enceladus. Wetenschappers denken nu te begrijpen hoe deze tijgerstrepen zijn ontstaan.

IJsmaantje Enceladus, inclusief tijgerstrepen op zijn zuidpool. Beeld NASA

Als Enceladus hol was, zou je Nederland er rechtop in kunnen zetten. Naar astronomische maatstaven is het ijsmaantje dat rond planeet Saturnus cirkelt – diameter: 500 kilometer – namelijk piepklein. Toch houdt die kleine bol wetenschappers flink bezig. Zo klotst onder het ijs een oceaan, een potentiële thuishaven van buitenaards leven. En op zijn zuidpool prijken prominent dikke, mysterieuze strepen.

‘Zulke strepen komen nergens anders in het zonnestelsel voor’, zegt planeetonderzoeker Bert Vermeersen (TU Delft). ‘Toen ruimtesonde Cassini-Huygens ze voor het eerst op beeld vastlegde, was iedereen stomverbaasd. Zagen we een vorm van nieuwe natuurkunde? Kan dit ook ergens op aarde voorkomen? We wisten het niet.’

Omhoogspuitend water

Nu beschrijft een groep Amerikaanse onderzoekers in het vakblad Nature Astronomy een nieuwe verklaring voor dat opmerkelijke patroon van parallelle barsten. Daarbij gaan ze ervan uit dat Saturnus de maan met zijn zwaartekracht kneedt en rekt als een bakker met deeg. Tijdens het oprekken ontstaat op de plek waar het ijs het dunste is – aan de polen – een eerste barst. Uit die barst spuit water omhoog, dat vlak naast de barst als een soort sneeuw op het ijs belandt. Die extra sneeuwmassa duwt het ijs omlaag, waarna nieuwe barsten ontstaan. Dat proces herhaalt zich, zodat een patroon ontstaat. 

‘Ons model bootst dat patroon keurig na’, zegt auteur Max Rudolph (University of California) in een persverklaring. Zelfs de gemeten afstand tussen de barsten – zo’n 35 kilometer – rolt uit hun computermodel. 

Vermeersen roemt de originaliteit van het idee. ‘Het is bijzonder dat deze onderzoekers alle waarnemingen van Cassini-Huygens hebben samengebracht in één wetenschappelijk model’, zegt hij. Ook vindt hij het aantrekkelijk dat de onderzoekers aards vulkanisme als inspiratiebron hebben genomen. Rond Hawaï zijn vulkanen op gelijke afstand uit elkaar ontstaan. ‘Dat gebeurt om geologisch vergelijkbare redenen’, zegt Vermeersen. ‘Dat maakt dit model geloofwaardiger.’

Onbekende eigenschappen

Toch benadrukt hij dat niet zeker is of dit de verklaring is voor het ontstaan van wat wetenschappers al snel de tijgerstrepen van Enceladus gingen noemen. ‘Er zijn meer modellen, elk met hun eigen voor- en nadelen’, zegt Vermeersen. ‘In dit geval ontbreekt in het artikel bijvoorbeeld een overtuigende onderbouwing voor het feit dat het water dat uit de breuk spuit vlak naast die breuk terecht komt, en niet verder weg.’ Ook vindt hij het jammer dat de onderzoekers geen nieuwe eigenschappen voorspellen waar wetenschappers vervolgens naar kunnen zoeken.

Het lastige is bovendien dat er nooit een ruimtesonde op de maan is geland. ‘We hebben alleen metingen van afstand’, zegt Vermeersen. ‘Daardoor zijn veel eigenschappen nog onbekend.’ 

En dat terwijl de kleine maan zo fascinerend is, benadrukt hij. ‘Als je foto’s ziet... Enceladus is zó perfect rond. Door het zonnestelsel buitelen planetoïden die tweemaal zo groot zijn, maar die misvormd ogen. Zo’n prachtige bol ontstaat alleen als Enceladus van binnen grotendeels vloeibaar is. Ik hoop daarom dat de definitieve verklaring voor de barsten ook iets zegt over die buitenaardse oceaan. Die moet behoorlijk actief zijn, blijkt uit onze modellen. Dus zal hij ook zijn sporen nalaten op het oppervlak.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden