De pleister die het seintje van de pil opvangt wanneer die is ingenomen.
De pleister die het seintje van de pil opvangt wanneer die is ingenomen. © Proteus

Nieuwe pil vertelt vanuit de maag aan een app of 'ie is ingenomen

Voor het eerst goedkeuring gegeven aan een digitale pil

Een pil die op eigen houtje aan de buitenwereld laat weten of hij werkelijk is ingenomen, is geen toekomstmuziek meer nu de Amerikaanse toezichthouder toestemming heeft gegeven. Is dit het ideale middel om patiënten nu eindelijk hun geneesmiddelen te laten innemen?

Het Amerikaanse college ter beoordeling van geneesmiddelen (FDA, Food and Drug Administration) heeft voor het eerst zijn goedkeurig gegeven aan een digitale pil. Deze biedt volgens zijn maker een oplossing voor een wijdverbreid probleem: patiënten die hun medicijnen niet innemen vormen een aanzienlijke kostenpost. De digitale pil is de nieuwste stap in het bevorderen van therapietrouw.

Therapieontrouw als kostenpost

Huisartsen worden er soms wanhopig van: patiënten die hun medicijnen niet innemen of verkeerd gebruiken. Het heet therapieontrouw, het komt erg veel voor en het leidt tot aanzienlijk hogere medische kosten. Wat bezielt de patiënten en wat is eraan te doen? (+)

Uit recente cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen blijkt dat vele honderdduizenden Nederlandse patiënten hun medicijnen niet trouw in de apotheek ophalen. Daarnaast worden de wél opgehaalde medicijnen lang niet altijd ingenomen. Deze therapieontrouw veroorzaakt alleen al in Nederland jaarlijks 9 tot 13 miljard aan productiviteitsverlies en kost enkele honderden miljoenen aan ziekenhuisopnames, zo liet voormalig minister van Volksgezondheid Ab Klink uitrekenen.

Op het moment dat de patiënt de digitale pil daadwerkelijk heeft ingenomen en deze de maagvloeistoffen bereikt, verzendt de sensor na een chemische reactie een signaal naar de bijbehorende pleister die de patiënt op het lichaam moet dragen. En vervolgens wordt de informatie naar een app op het mobieltje van de patiënt gestuurd of naar artsen of familieleden. De patiënt moet hier overigens wel toestemming voor geven.

Opgetrokken wenkbrauwen

Dit is toch een beetje een biomedische Big Brother

De directeur van de afdeling Psychiatrie, Universiteit van Colombia

De primeur gaat naar een medicijn genaamd Abilify MyCite, van de fabrikant Otsuka. Dit geneesmiddel is een variant van aripiprazol, een antipsychoticum. Abilify bestaat al langer, maar dan zonder de sensor. Otsuka werkt hiervoor samen met de fabrikant Proteus, dat de sensortechnologie heeft ontwikkeld. Dat juist een antipsychoticum voorzien wordt van een sensor is in de Verenigde Staten reden voor opgetrokken wenkbrauwen. 'Het is ironisch dat die pil gegeven wordt aan mensen met mentale stoornissen die wanen kunnen veroorzaken. Dit is toch een beetje een biomedische Big Brother', zo zegt de directeur van de afdeling Psychiatrie van de Universiteit van Colombia tegenover The New York Times.

Interessante ontwikkeling met lastige kantjes

Dit is zeer innovatief, toch een beetje toys for boys

Dick Toering, docent gezondheidsgedrag en patiëntrouw, Universiteit Groningen

Apotheker Dick Toering, docent gezondheidsgedrag en patiëntrouw aan de Universiteit Groningen, vindt deze keuze echter niet onlogisch. 'Die groep van schizofreniepatiënten en manisch depressieven is juist een bekende risicogroep. Zij zijn heel moeilijk therapietrouw te krijgen, bijvoorbeeld omdat ze vaak denken dat het heel goed met ze gaat. Dat is onderdeel van hun waan.' Toering vindt de digitale pil uit technologisch oogpunt een 'erg interessante ontwikkeling': 'Dit is zeer innovatief. Ik word er ook wel enthousiast van; toch een beetje toys for boys.' Maar er zitten volgens Toering ook 'lastige kantjes' aan. 'Iets wat technisch kan, hoeft uit menselijk oogpunt niet altijd wenselijk te zijn natuurlijk. Ik krijg hier hetzelfde gevoel bij als bij uitgebreid cameratoezicht. Een pil met ingebouwde sensor is wel een erg grote inbreuk op onze vrijheid, ook als we toestemming geven.' Dat laatste is overigens hoe dan ook nodig, wat de toepassing ook lastig maakt. 'Je kan patiënten niet dwingen om hun medicijnen in te laten nemen. Gedwongen medicatie kan alleen in zeer extreme omstandigheden.' Ook bij bestaande controlemiddelen - zoals het testen van bloedwaarden - is er toestemming nodig.

Iets wat technisch kan, hoeft uit menselijk oogpunt niet altijd wenselijk te zijn

De noodzaak voor meer therapietrouw is groot, maar Toering vraagt zich af wat het effect van de communicerende pil daadwerkelijk zal zijn: 'Een huisarts die íets meer tijd uittrekt voor zijn patiënt kan ook al verschil maken. En is waarschijnlijk een stuk goedkoper.'